Sivas Şarkışla'da fidan arayanlar için kereviz yetiştiriciliğini 3 dönümlük örnek bir arazi üzerinden anlattık. Aşağıdaki hesaplama aracına kendi arazinizi yazarak kaç fidan gerektiğini ve beklenen verimi görebilirsiniz.
Standart dikim: sıra arası 50–60 cm, sıra üzeri 30–40 cm.
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Ayrı sayfada hesaplayın: Kereviz fidesi hesaplama · Kereviz verim hesaplama
Kereviz, organik madde ihtiyacı yüksek ve çevresel şartlara karşı hassas bir sebzedir. Yetiştirme döneminde yaşanan sıcaklık değişimleri, yanlış sulama veya hastalıklar bitkinin gelişimini durdurabilir. Eğer bitkiniz verimden düştüyse veya kök yapısı bozulduysa, sadece sulama ile durumu düzeltemeyebilirsiniz. Bu durumda doğru bir yenileme stratejisi izlemeniz gerekir.
Kerevizde verim kaybı genellikle kök gelişiminin durması veya bitkinin erken çiçeklenmeye (vernalizasyon) geçmesiyle yaşanır. Bitkinin gelişimini korumak için şu noktalar kritiktir:
Kereviz yetiştiriciliğinde en büyük hata, hastalık görülen toprağa hemen ertesi yıl tekrar ekim yapmaktır. Özellikle kök ve gövde bölgesini etkileyen hastalıklar toprakta uzun süre kalabilir. Yeniden ekim planlarken şu önlemleri mutlaka alın:
Eski bir bahçeyi yenilerken veya yeni bir alana ekim yaparken hata payını azaltmak için şu kurallara uyun:
Doğru bir münavebe planı ve dengeli gübreleme ile kereviz bahçenizi yeniden verimli hale getirebilirsiniz. Toprak yapınız ve bölgenizdeki hastalık riski hakkında daha detaylı bilgi için il/ilçe tarım müdürlüklerine danışmanızı öneririm.
Kereviz, yetiştirilmesi özen isteyen, besin maddelerine ve su dengesine karşı oldukça hassas bir sebzedir. Çiftçilerimizin veya bahçesinde üretim yapanların yaptığı küçük bir hata, hem kök gelişimini durdurabilir hem de ürünün pazar değerini tamamen yok edebilir. İşte kereviz üretiminde en çok karşılaşılan hatalar ve dikkat edilmesi gereken doğrular:
Bir ipucu daha: Kereviz yetiştirirken toprağın pH değerinin 7,0 civarında olmasına dikkat edin; killi topraklarda yumruların küçük kalacağını unutmayın.
Kereviz, kışları ılık, yazları ise aşırı sıcak ve kurak geçmeyen bölgelerde en iyi gelişimi gösterir. Yetiştirme döneminde optimum sıcaklık isteği 15–20 °C civarındadır. Bitki, 30 °C'nin üzerindeki sıcaklıklardan olumsuz etkilenir. Ayrıca 10 °C'nin altındaki düşük sıcaklıklarda vernalizasyona uğrayarak erken çiçeklenme gösterebilir. Bitki -1 °C'ye kadar dayanabilir ancak -2 °C'deki sıcaklıklarda toprak altındaki yumrular zarar görebilir.
Kereviz, derin bünyeli, tınlı ve kumlu nitelikli toprakları sever. Killi topraklarda yetiştirilirse yumrular küçük kalmaktadır. Toprak pH değerinin 7,0 civarında olması idealdir. Topraktaki humus miktarı arttıkça, elde edilen yumrunun büyüklüğü ve kalitesi de doğru orantılı olarak artar. Hafif bünyeli topraklarda üretim yapılacaksa organik madde takviyesi çok önemlidir.
Sofralık kereviz üretiminde dikim mesafesi olarak sıra arası 50–60 cm, sıra üzeri ise 30–40 cm uygulanmalıdır. Ancak dikine büyüyen çeşitlerde bu mesafeler daha dar tutulabilirken, yatay gelişen çeşitlerde daha geniş mesafeler bırakılmalıdır. Eğer tohumluk üretimi yapılıyorsa, bitkideki dallanma nedeniyle bu mesafeler sofralık üretime göre daha geniş tutulmalıdır.
Kereviz azot ve potasyuma karşı oldukça aç bir bitkidir. Hafif bünyeli topraklarda dekara 3–4 ton iyi yanmış çiftlik gübresi verilmesi önerilir. Dikimden önceki son toprak işleme sırasında dekara 4:4:8 oranında (12 kg N, 12 kg P, 24 kg K) gübre verilmelidir. Ayrıca dikimden 1–2 ay sonra bitki gelişimine bağlı olarak dekara yaklaşık 4 kg saf azot takviyesi yapılmalıdır.
Pas hastalığı özellikle sık dikimlerde, aşırı sulama durumunda veya yağışlı bölgelerde büyük zarar verir. Bu hastalık bitkinin pazar değerini düşürür ve kök gelişimini olumsuz etkiler. Mücadelede aşırı sulamadan kaçınmak ve sık dikim yapmamak gibi kültürel önlemler çok önemlidir. Yağışlı bölgelerde yağmurlama şeklinde sulama yapmaktan kaçınılmalıdır. Ayrıca ruhsatlı ürünler ve etiket dozuna uygun ilaçlama ile koruma sağlanmalıdır.
Mildiyö hastalığı genellikle yaprak hastalıkları olarak görülür. İlk belirtiler genç yapraklarda "haşlanmış" görüntüsü verir. Yaprağın alt yüzeyinde, hastalıklı doku kenarlarında beyazımsı bir küf tabakası oluşur. Yaprak ve saplarda sarımtırak lekeler görülür. Nemli ve serin havalarda çok hızlı yayılarak 1–2 gün içinde tüm alanı sarabilir ve meyve kabuğunda renk değişimine yol açabilir. Mücadelede temiz tohum/fide kullanımı ve 3–4 yıllık ekim nöbeti (münavebe) önemlidir.
Kök çürüklüğü (Phoma apiicola), bitkinin gövdesinde ve toprağa yakın kısmındaki yumru üzerinde esmer lekeler şeklinde kendini gösterir. Zamanla bu lekeler tüm yumruyu sarabilir. Sera alanlarında üretim yapılıyorsa toprak mutlaka dezenfekte edilmelidir. Açık alanlarda ise ekilecek tohumların %2'lik gözyaşı eriği içinde 24 saat bekletilmesi önerilir. Hastalık şiddetliyse mutlaka ekim nöbetine geçilmelidir.
Mozaik virüsü bitkide ciddi gelişim sorunlarına yol açar. Genç bitkilerde yapraklar sararır, buruşur ve bitki bodur kalır. Bitkinin genel gelişimi zayıfladığı için emici böcekler ve yaprak bitlerinin zararı da artar. Bu tür durumlarda bitki sağlığını korumak için zararlılarla mücadele edilmelidir.
Dikimden sonra bitkinin su ihtiyacı düzenli olarak karşılanmalıdır. Suyun kesilmesi veya yetersiz verilmesi bitki kalitesini doğrudan düşürür. Yaz dikimlerinde kasım ayına kadar su ihtiyacı oldukça yüksektir. Ancak aşırı sulama pas hastalığına davetiye çıkarır. Yağışlı bölgelerde veya yağmurlama yapılan yerlerde dikim düzenine ekstra özen gösterilmelidir.
Tohumların çimlenebilmesi için optimum sıcaklık 20–30 °C olmalıdır. Bu sıcaklıkta çimlenme yaklaşık 14–15 gün içinde tamamlanır. Tohumların çimlenebilmesi için minimum sıcaklık 4 °C olmalıdır. Tohumların çimlenme gücü genellikle %75 olarak istenir. Kontrollü koşullarda saklanan tohumlar yaklaşık 15 yıl, normal koşullarda ise 4–6 yıl çimlenme özelliğini koruyabilir.
Tohumluk bitkiler genellikle ağustos ve eylül aylarında hasat olgunluğuna gelir. Küçük işletmelerde bitkiler toprak seviyesinden kesilerek gölge bir yerde bezler üzerine serilir ve tohumlar tamamen kuruyana kadar birkaç gün bekletilir. Büyük işletmelerde ise makine ile toprak seviyesinde kesim yapılır ve yine gölgede kurutulur. Tohumların meyve içinde olgunlaşmadan hasat edilmesi, tohumların çimlenmemesine neden olur.
Tohumdan üretimde fideler, şaşırtma büyüklüğüne gelince saksı veya viyollere alınır. Bu fideler soğuk yastıklarda veya soğuk seralarda "pişkin" hale gelinceye kadar tutulur. Tohumluk üretimi yapılacaksa, fideler esas yetiştirme yerine dikilmeden önce ekolojik koşulların uygunluğu kontrol edilmelidir. Fide dikiminde, fidelerin daha önce söküldüğü derinlik korunmalı ve büyüme uçlarının toprak altında kalmamasına dikkat edilmelidir.
Kereviz rehberinin tamamını okumak istiyorsanız:Kereviz Yetiştirme Rehberi →
