Kastamonu Bozkurt Fidancı – Fasulye Fidanı ve Yetiştiriciliği

Fasulye Zararlıları: Yaprak Bitleri, Kırmızı Örümcekler ve Tohum Böcekleri

Fasulye yetiştiriciliğinde zararlılarla mücadele, hem tarladaki canlı bitkiyi korumak hem de hasat sonrası depolanan ürünün kalitesini sağlamak için iki aşamalı düşünülmelidir. Tarlada bitkinin gelişimini ve verimini doğrudan etkileyen zararlılar varken, depoda ürünün tamamen yok olmasına neden olan böcekler mevcuttur. Başarılı bir üretim için "entegre mücadele" prensibiyle hareket edilmeli; yani sadece ilaçlama değil, kültürel önlemler ve doğal düşmanların korunması ön planda tutulmalıdır.

1. Bakla Yaprak Biti (Aphis fabae) ve Diğer Afitler

Fotoğraf: Alvesgaspar · CC BY-SA 3.0

Zarar şekli: Yaprak bitleri bitkinin özsuyunu emerek beslenirler. Özellikle yaprakların alt kısımlarında yoğunlaşırlar. En büyük tehlikeleri sadece bitkiyi zayıflatmaları değil, aynı zamanda bitki virüs hastalıklarını bir bitkiden diğerine taşıyan birer "vektör" (taşıyıcı) olmalarıdır. Bu durum, bitkide ciddi verim kayıplarına ve hastalıklara yol açar. Ayrıca salgıladıkları tatlı madde bitki üzerinde küf oluşumuna zemin hazırlayabilir.

Takip ve İzleme: Bitki çıkışından itibaren düzenli olarak yaprak altları kontrol edilmelidir. Özellikle kapsül bağlama döneminde yaprak örnekleri incelenerek popülasyon yoğunluğu saptanmalıdır.

Mücadele:

• Kültürel Önlemler: Münavebe (ekim nöbeti) uygulamak ve aralarda başka ürünler ekerek (intercropping) zararlı baskısını azaltmak etkili bir yöntemdir.
• Biyolojik Mücadele: Doğal düşmanların (faydalı böceklerin) korunması, popülasyonun dengelenmesini sağlar.
• Kimyasal Mücadele: Zararlı yoğunluğu ekonomik zarar eşiğine ulaştığında, ruhsatlı ürünlerle mücadele yapılmalıdır. İlaçlama zamanı ve dozu için mutlaka il/ilçe tarım müdürlüğüne danışın.

2. İki Noktalı Kırmızı Örümcek (Tetranychus urticae)

Fotoğraf: Gilles San Martin · CC BY-SA 2.0

Zarar şekli: Akarlar, özellikle yaprakların alt yüzeyinde beslenerek bitki dokusuna zarar verirler. Yoğun bulaşmalarda yapraklarda renk değişimleri, sararmalar ve erken dökümler görülebilir. Bu durum fotosentez kapasitesini düşürerek bitkinin gelişimini durdurabilir.

Mücadele: Akarların popülasyonu bitki gelişim dönemlerinde (özellikle kapsül döneminde) yakından takip edilmelidir. Doğal düşmanların varlığı bu türlere karşı önemli bir avantajdır. Yoğunluk arttığında ruhsatlı ürünlerle müdahale edilmelidir.

3. Fasulye Tohum Böcekleri (Acanthoscelides obtectus ve Bruchidae ailesi)

Fotoğraf: lillolollo · CC BY-SA 3.0

Zarar şekli: Bu zararlılar özellikle hasat sonrası, kuru fasulye depolama aşamasında büyük sorun yaratır. Meksika kuru fasulye böceği (Zabrotes subfasciatus) ve fasulye tohum böceği (Acanthoscelides obtectus) gibi türler, kuru tanelerin içine girerek beslenir ve galeriler açar. Canlı bitkideki saldırıdan kurtarılabilen bitki, kuru fasulyede bu böcekler nedeniyle geri döndürülemez zarar görür. Bu durum çiftçiyi ürününü hızla satmaya zorlar, bu da piyasada fiyat dalgalanmalarına ve ekonomik kayıplara neden olur.

Depolama ve Korunma:

• Nem Kontrolü: En kritik önlem budur. Fasulyeler %14-%15 nem içeriğinin altına düşecek şekilde kurutulmalıdır. Bu seviyenin altındaki nemde küf sorunu yaşanmaz ve zararlı gelişimi zorlaşır.
• Depo Hijyeni: Depolarda mısır, sorgum veya pirinç gibi diğer tahılların bulunması, zararlıların bu ürünlerden fasulyeye göç etmesine neden olabilir. Depo alanlarının temiz tutulması hayati önem taşır.
• Diğer Zararlılar: Depolarda görülen diğer böcek türleri genellikle fasulyeyi ikincil konukçu olarak kullanır; asıl odakları diğer tahıllardır.

4. Diğer Zararlılar ve Hastalık Taşıyıcılar

Fasulye alanlarında Bemisia tabaci (beyaz sinek) ve Myzus persicae gibi diğer emici böcekler de görülebilmektedir. Bu türler de tıpkı yaprak bitleri gibi virüs hastalıklarının yayılmasında rol oynayabilirler. Ayrıca salyangozlar (Helix spp.) gibi zararlılar da bitkiye zarar verebilir.

Genel Tavsiye: Aşırı ve tavsiye dışı kimyasal ilaç kullanımı, hem zararlıların hem de zararlıları yiyen faydalı böceklerin (doğal düşmanların) popülasyonunu düşürerek durumu daha da kötüleştirebilir. Mücadele stratejinizi belirlemeden önce mutlaka bölgenizdeki tarım uzmanlarından veya resmi kurumlardan destek alın.

Fasulye Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Toplanır?

Fasulye yetiştiriciliğinde hasat zamanı ve yöntemi, bitkinin kullanım amacına (taze sebze veya kuru fasulye) göre tamamen değişir. Yanlış zamanda yapılan hasat, hem ürün kaybına hem de tanelerin kalitesinin düşmesine neden olur.

Taze fasulye ne zaman toplanır?

Fasulye, kullanım amacına göre iki farklı dönemde değerlendirilebilir:

• Sebze olarak (Olgunlaşmamış dönem): Fasulyenin olgunlaşmamış bakla ve taneleri taze sebze olarak tüketilir. Bu dönemde baklaların su oranı oldukça yüksektir (%89 civarı) ve protein oranı düşüktür (yaklaşık %10).
• Kuru fasulye olarak (Olgunlaşmış dönem): Tane gelişimi tamamlandığında, baklaların içindeki tohumlar sertleştiğinde hasat yapılır. Kuru tanelerde protein oranı %14.6 ile %35.1 arasına kadar yükselebilir.

Kuru fasulye hasadı nasıl anlaşılır?

Kuru fasulye yetiştiriciliğinde hasat zamanını belirlemek için şu belirtilere bakılır:

• Renk değişimi: Hasat edilecek baklaların büyük çoğunluğu sararmış olmalıdır.
• Nem durumu: Baklalar kupkuru olmamalı, ancak içindeki taneler sert, iyi gelişmiş ve bakla kırıldığı anda taneler dışarı fırlayacak durumda olmalıdır.
• Bitki yapısı: Çeşitlere göre değişmekle birlikte, P. vulgaris türünde baklalar genellikle aynı dönemde olgunlaşırken, P. coccineus türünde olgunlaşma kademeli olarak gerçekleşir.

Hasat yöntemleri nelerdir?

Hasat, işletme büyüklüğüne ve imkanlara göre farklı şekillerde yapılabilir:

• Elle veya orakla hasat: Geleneksel yöntemde bitkiler elle veya orakla biçilir. Özellikle gelişen türlerde (climbing species) bitki yukarı doğru büyüdüğü için, olgunlaşan baklalar yukarıdan aşağıya doğru tek tek toplanmalıdır.
• Makine ile hasat: Büyük alanlarda biçerdöverler veya özel hasat makineleri kullanılabilir. Makine ile hasatta bitkinin dik ve üniform olması, baklaların yerden yüksekte bulunması verimi artırır.
• Harmanlama: Hasat edilen bitkiler kuru ve kapalı bir yere taşınarak 3-5 gün kurutulur. Ardından sopalarla dövülerek, traktör tekerleği geçirilerek veya harman makineleriyle taneler bitkiden ayrılır.

Hasatta yapılan hatalar ve dikkat edilmesi gerekenler

• Yanlış saat seçimi: Hasat mutlaka sabahın erken saatlerinde yapılmalıdır. Geç saatlerde yapılan hasat, baklaların açılmasına ve tanelerin dökülmesine sebep olabilir.
• Nem kontrolü: Kuru fasulyenin depolanabilmesi için nem oranının %12-15 civarında olması istenir. Nem çok yüksek olursa küflenme riski artar.
• Depolama zararlıları: Hasat sonrası en büyük risk Zabrotes subfasciatus (Meksika kuru fasulye biti) ve Acanthoscelides obtectus (Fasulye biti) gibi zararlılardır. Bu zararlılar canlı bitkiye zarar verse de, depolanan kuru tanelerde geri dönüşü olmayan hasarlar bırakır.
• Saklama koşulları: Taneler bitkiden ayrıldıktan sonra uzun süre bekletilmemelidir. Ayrıca, depolanan ürünlerin diğer tahıllardan (mısır, pirinç vb.) bulaşabilecek zararlılara karşı korunması gerekir.

Not: Vejetasyon süresi (bitkinin ekimden hasada geçen süresi) bölgeye, iklim koşullarına ve seçilen çeşide göre büyük farklılıklar gösterir. En doğru zamanlama için bölgenizdeki tarım müdürlüklerinden bilgi alınız.