İstanbul Bakırköy'de fidan arayanlar için dereotu yetiştiriciliğini 3 dönümlük örnek bir arazi üzerinden anlattık. Aşağıdaki hesaplama aracına kendi arazinizi yazarak kaç fidan gerektiğini ve beklenen verimi görebilirsiniz.
Standart ekim: sıra arası 20–30 cm; dekara 1,5–2 kg tohum.
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Ayrı sayfada hesaplayın: Dereotu tohumu hesaplama · Dereotu verim hesaplama
Dereotu, mutfaklarımızın vazgeçilmezi olan, aromatik ve hızlı büyüyen bir bitkidir. Ancak bahçenizdeki dereotları boylanıp sertleşmişse, tadı değişmişse veya beklediğiniz o canlı yeşil yaprakları vermiyorsa, bitki döngüsünü tamamlamış demektir. Dereotunda verimi korumak için bitkiyi sürekli yenilemek ve doğru bir ekim takvimi izlemek gerekir.
Dereotu, doğası gereği hızlıca çiçeklenmeye (bolting) meyilli bir bitkidir. Bitkinin verimden düşmesine neden olan temel durumlar şunlardır:
Dereotu, kök yapısı uzun ve iğ şeklinde olan bir bitkidir. Eğer bitkiniz sadece çiçeklenmeye başladıysa, onu "kurtarmak" yerine yeni bir döngü başlatmak daha mantıklıdır. Ancak bitki henüz çok yaşlanmadıysa şu yöntemleri deneyebilirsiniz:
Dereotunuzu hasat edip alanı boşalttığınızda, hemen aynı noktaya yeni tohumlar ekmek yerine şu adımları izlemeniz bahçe sağlığı için kritiktir:
Bahçenizde hiç dereotu eksik olmasın istiyorsanız, tek seferde büyük bir alan ekmek yerine 4 ila 6 haftalık aralıklarla küçük miktarlarda "kademeli ekim" yapmalısınız. Bu sayede bir grup bitki tohumlanıp yaşlanırken, diğer grup tam hasat kıvamında olacaktır. Unutmayın, en iyi aroma çiçekler açmaya başladığında yakalanır; bu yüzden ekim sıklığınızı bu döngüye göre ayarlayın.
Dereotu, mutfaklarımızın vazgeçilmezi olan, aromasıyla fark yaratan çok yıllık bir bitki olsa da yetiştirme aşamasında yapılan bazı basit hatalar verimi ve lezzeti doğrudan etkiler. Bahçenizde veya saksınızda daha gür ve aromatik dereotları yetiştirmek için bu hatalardan kaçınmanız gerekir.
Bir ipucu daha: Dereotu yetiştirirken bitkinin etrafındaki yabancı otları küçükken temizlemek, bitkinin besinini çalmasını engeller ve daha sağlıklı büyümesini sağlar.
Dereotu en iyi tohumdan yetiştirilir. Tohumları doğrudan ekim alanına serpiştirebilir ve üzerini hafifçe toprakla örtebilirsiniz. Tohumların çimlenmesi, toprak sıcaklığına bağlı olarak genellikle 7 ile 21 gün arasında gerçekleşir. Fideleri dikmek yerine doğrudan tohum olarak ekmeniz önerilir çünkü dereotu yer değiştirmeyi pek sevmez.
Dereotu, drenajı iyi olan, süzek ve orta derecede verimli toprakları tercih eder. En ideal gelişim için kumlu-tınlı topraklar uygundur. Toprağın pH değerinin 5.6 ile 6.5 (hafif asidik-nötr) arasında olması bitkinin sağlığı için idealdir. Ayrıca bitkinin günde en az 6-8 saat doğrudan güneş ışığı alması gerekir.
Dereotu çok fazla suya ihtiyaç duyan bir bitki değildir. Bitki yerleştikten sonra haftada bir veya iki kez sulama yapmak genellikle yeterlidir. Özellikle tohumların çimlenmesi aşamasında toprağın nemli tutulması önemlidir. Bitki olgunlaştıktan ve tohum bağlamaya başladıktan sonra, kuru toprak koşullarına karşı daha dayanıklı hale gelir.
Kullanım amacınıza göre çeşit seçebilirsiniz. Örneğin, daha kompakt bir yapı ve uzun süreli lezzet için 'Fernleaf' çeşidi; çiçek olarak kullanmak isterseniz parlak sarı çiçekleri ve uzun saplarıyla 'Bouquet' çeşidi uygundur. 'Tetra' veya 'Dukat' gibi çeşitler ise parlak yeşil rengi ve güçlü aromasıyla bilinir; bu çeşitler geç çiçeklendiği için daha uzun süre yaprak hasadı yapmanıza olanak tanır.
Dereotunun vaktinden önce çiçek açması (bolting), genellikle yüksek sıcaklık stresi veya bitkilerin birbirine çok yakın dikilmesinden kaynaklanır. Bunu önlemek için bitkileri aralarında yaklaşık 30-38 cm mesafe olacak şekilde seyreltmeli ve sürekli hasat için 4-6 haftada bir yeni tohum ekerek sıralı ekim yapmalısınız.
Yaprakları (dereotu otu) fideler çıktıktan sonra her zaman hasat edebilirsiniz. Yaprakları sap kısmından kesebilir veya kalın, sertleşmiş sapları ayıklayarak sapın birkaç santim üzerinden kesebilirsiniz. En iyi aroma için çiçekler açmaya başladığında hasat yapılması önerilir. Tohum hasadı için ise çiçek başları kahverengiye dönene kadar beklenmelidir.
Taze dereotu yapraklarını saklamanın en iyi yolu dondurmaktır. Taze dalları plastik buzdolabı poşetlerine koyarak dondurucuya atabilirsiniz. Tohumları saklamak için ise çiçek başlarını ters bir şekilde kağıt torbaya asarak olgunlaşmalarını bekleyin; tohumlar dokunulduğunda kolayca dökülecektir. Tohumları eledikten sonra karanlık ve serin bir yerde muhafaza edin.
Yapraklarda küçük, kahverengi lekeler ve etrafında sarı halkalar oluşuyorsa bu bir mantar hastalığına işaret edebilir. Eğer bitki aşırı sulanırsa külleme hastalığına karşı hassas hale gelir. Yapraklarda sararma ve şekil bozukluğu varsa, bu durum bitkinin çok fazla su almasından veya zararlılardan kaynaklanıyor olabilir. Belirtiler şiddetliyse bölgenizdeki tarım müdürlüğüne danışın.
Dereotu çiçeklenme ve tohum olgunlaşma döneminde yaprak bitlerine (afid) karşı hassas olabilir. Yaprak bitleri yapraklarda sararmaya ve şekil bozukluğuna yol açabilir. Zararlı yoğunluğu çok yüksek değilse, bitkiyi güçlü bir su püskürtmesiyle yıkamak veya ruhsatlı, etiket dozuna uygun bitki koruma ürünleri kullanmak gerekebilir. Ayrıca bitki üzerinde gördüğünüz küçük yeşil tırtıllar (kırlangıç kelebeği larvaları) bitkiye zarar vermez, onları bitkide bırakmanız önerilir.
Evet, dereotunun gövdesi içi boş ve dik bir yapıya sahiptir. Bu nedenle güçlü rüzgarlar gövdelerin kırılmasına neden olabilir. Bitkiyi rüzgardan koruyacak bir alan seçmek veya çok rüzgarlı bölgelerde bitkileri desteklemek (sırık yardımıyla) faydalı olacaktır.
Dereotu; A ve C vitaminleri açısından zengindir. Ayrıca bir miktar kalsiyum ve demir içerir. Kalorisi düşük, karbonhidrat, yağ ve protein dengesi olan besleyici bir bitkidir.
Dereotu dayanıklı bir bitkidir ancak en iyi sonuçlar için don tehlikesi geçtikten sonra ilkbaharda ekim yapılması önerilir. Ayrıca sonbahar hasadı için yaz sonunda da ekim yapılabilir. Tohumların çimlenmesi için toprak sıcaklığı kritik bir faktördür.
Dereotu rehberinin tamamını okumak istiyorsanız:Dereotu Yetiştirme Rehberi →
