Elazığ Arıcak Fidancı – Badem Fidanı ve Yetiştiriciliği

Badem Bahçelerinde Gençleştirme ve Yeniden Dikim Rehberi

Badem ağaçları, doğru bakım ve budama ile uzun yıllar verim verebilen bitkilerdir. Ancak zamanla ağaçlar yaşlanabilir, verim düşebilir veya çevresel faktörlerle (don, hastalık vb.) zarar görebilir. Bu durumda bahçenizi tamamen sökmek yerine, uygulayabileceğiniz yöntemleri değerlendirmelisiniz.

Verim düşüşünde gençleştirme mümkün mü?

Badem ağaçlarında meyve, beş yıl ömrünü sürdüren mahmuzlarda (spurus) gelişir. Eğer ağacınızın meyve veren dalları yaşlanmış ve verim azalmışsa, budama ile ağacı gençleştirebilirsiniz. Badem ağaçlarına genellikle vazo biçimi verilir. Bu biçimde, ağacın iç kısmının ışık alması ve hava sirkülasyonunun sağlanması için belirli dalların çıkarılması gerekir. Gençleştirme sırasında, ağacın ana yapısını bozmadan, yaşlı ve verimsiz dalları temizleyerek yeni sürgün gelişimini teşvik edebilirsiniz.

Zarar gören veya kuruyan badem ağaçları nasıl kurtarılır?

Badem ağaçları söküm veya taşıma sırasında kök yaralanmaları yaşayabilir. Eğer köklerde kırılma, kuruma veya zedelenme varsa, bu kısımlar sağlam dokuya ulaşana kadar temizlenmelidir. Kök budaması yaparken mutlaka iyi bir budama makası kullanılmalı ve yaralanma mümkün olduğunca az bırakılmalıdır. Köklerdeki bu temizlik, taç budamasıyla paralel olarak yapılmalıdır. Dikim sonrası zarar görmüş fidanlarda can suyu verilmesi ve fidanın yanına bir herek dikilerek desteklenmesi, bitkinin tutunma şansını artırır.

Eski bahçeyi yenilerken nelere dikkat edilmeli?

Eğer mevcut bahçenizdeki ağaçlar artık ekonomik değerini yitirdiyse ve yeniden dikim yapmaya karar verdiyseniz, şu noktaları göz önünde bulundurmalısınız:

• Toprak Hazırlığı: Dikimden önce araziyi derinlemesine sürmek çok önemlidir. Eğer toprak ağır ve işlenmemişse, çukurların dikimden 1-2 ay önce açılması toprağın gevşemesi açısından faydalıdır.
• Drenaj Sorunu: Badem, su tutan topraklardan hoşlanmaz. Eğer arazide drenaj sorunu varsa, dikimden önce drenaj kanalları açılmalı ve arazi tesviye edilmelidir.
• Toprak Yorgunluğu ve Hastalıklar: Eski ağaçların bulunduğu topraklarda hastalık ve zararlı riski olabilir. Özellikle kök funguslarının (mantarların) yoğun olduğu bölgelerde, anaç seçimine dikkat edilmelidir. Su tutan ve kök çürüklüğü riski olan yerlerde erik anaçları kullanılabilir ancak bu anaçların bademle uyuşma problemlerine ve verim düşüklüğüne karşı dikkatli olunmalıdır.
• Çeşit Uyumu (Tozlayıcı Seçimi): Yeniden bahçe kurarken sadece ana çeşidi değil, döllenme biyolojisini de düşünmelisiniz. Örneğin, ana ürününüz Nonpareil ise ve dölleyici çeşidinizle çiçeklenme zamanı tam çakışmıyorsa; ondan erken çiçeklenen Ne Pus Ultra veya ondan geç çiçeklenen Texas gibi çeşitlerle bahçe tesis etmek ekonomik verimi korur. Benzer şekilde Ferragnes ve Ferraduel çeşitleri de çiçeklenme zamanları uyumlu olduğu için birlikte kullanılabilir.

Yeni dikimde çukur ve toprak yapısı nasıl olmalı?

Yeni fidan dikerken köklerin rahat gelişebilmesi için çukurların yapısı hayati önem taşır. Kök yapısına ve toprağın durumuna göre 60-80 cm genişlik ve derinlikte çukurlar açılmalıdır. Dikim sırasında şu yöntemi izlemek kök gelişimini destekler:

1. Çukur açıldığında üstten çıkan işlenmiş toprak bir tarafa, alttan çıkan işlenmemiş toprak diğer tarafa ayrılır.
2. Üstten çıkan işlenmiş toprağa bir miktar yanmış çiftlik gübresi karıştırılır.
3. Bu besin yönünden zengin karışım çukurun alt kısmına konur, alttan çıkan toprak ise üst kısma yerleştirilir.
4. Aşı noktasının toprak seviyesinin üzerinde kalmasına mutlaka dikkat edilmelidir.

Doğru çeşit seçimi, doğru budama ve iyi bir toprak hazırlığı ile badem bahçenizi uzun yıllar yüksek verimle yönetebilirsiniz. Dikim mesafeleri; kullandığınız anaç, çeşit ve ekolojik koşullara göre değişebileceğinden, bölgenizdeki tarım müdürlüklerinden veya uzmanlardan destek almanız önerilir.

Badem Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata

Badem, doğru bakıldığında çok verimli olan ancak dikimden itibaren yapılan hataları affetmeyen bir ağaçtır. Bahçenizi kurarken veya mevcut ağaçlarınızı yönetirken en çok yapılan hataları ve bunların doğrularını aşağıda sizin için sıraladık.

1. Çukurları yetersiz derinlikte ve genişlikte açmak. Kök yapısının rahat gelişememesi, fidanın bodur kalmasına veya kurumasına neden olur. Doğrusu: Kök yapısına ve toprağın durumuna göre 60-80 cm genişlik ve derinlikte çukurlar açın.
2. Ağır topraklarda çukuru hemen dikimden önce açmak. İyi işlenmemiş ve ağır topraklarda çukurun hemen açılması toprağın sıkışmasına yol açar. Doğrusu: Ağır topraklarda çukurları dikimden bir iki ay önceden açarak toprağın havalanmasını sağlayın.
3. Toprağı çukurun içine yanlış yerleştirmek. Alttan çıkan ağır toprağı üste, üstten çıkan verimli toprağı alta koymak kök gelişimini zorlaştırır. Doğrusu: Üstten çıkan işlenmiş toprağa bir miktar yanmış çiftlik gübresi karıştırarak çukurun alt kısmına, alttan çıkan toprağı ise üst kısma koyun.
4. Dikim budamasını ihmal etmek. Köklerdeki yaralanmalar veya yanlış kesimler ağacın gelişimini durdurabilir. Doğrusu: Söküm sırasında kökte oluşan kırık ve zedelenmeleri sağlam yerlerinden temiz bir makasla kesin ve kök budamasına paralel olarak taç budaması yapın.
5. Fidanın tepesini çok yüksek bırakmak. Fidanın boyunun kontrolsüz uzaması, ileride form vermeyi zorlaştırır. Doğrusu: Dikimden sonra fidanın tepesini 70-80 cm'den (veya bazı kaynaklara göre aşı yeri üstünden 80 cm tepede bir göz üzerinden) vurarak uç budaması yapın.
6. Yanlış çeşit seçimi ve tozlayıcı eksikliği. Kendine kısır çeşitlerde tozlayıcı kullanmamak veya çiçeklenme zamanı uymayan çeşitler seçmek verimi sıfıra indirebilir. Doğrusu: Çiçeklenme dönemleri tam çakışan çeşitler seçin. Örneğin ana ürün Nonpareil ise, çiçeklenme zamanına göre Ne Pus Ultra veya Texas gibi dölleyici çeşitlerle bahçe kurun.
7. Aşı noktasını toprak seviyesinin altına gömmek. Aşı yerinin toprak altında kalması, fidanın köklenmesine veya çürümesine yol açar. Doğrusu: Aşı noktasının her zaman toprak seviyesinin üzerinde kalmasına dikkat edin.
8. Yanlış anaç kullanımı. Su tutan veya kök çürüklüğü olan yerlerde yanlış anaç seçimi ağacın ömrünü kısaltır. Doğrusu: Ağır topraklarda erik anaçlarını bademe anaç olarak kullanabilirsiniz ancak bu anaçların verim ve uyuşma problemlerine karşı dikkatli olunmalıdır.
9. Gübrelemeyi toprağı analiz ettirmeden yapmak. Rastgele gübreleme hem maliyetli hem de ağaca zararlıdır. Doğrusu: Gübre miktarını yaprak ve toprak analizi sonuçlarına göre, ağacın yaşına ve verim durumuna göre saptayın.
10. Budama şekline dikkat etmemek. Badem ağaçlarında meyve, beş yıl yaşamını sürdüren mahmuzlarda (spurus) geliştiği için yanlış budama verimi bitirir. Doğrusu: Badem ağaçlarına vazo biçimi verin ve mahmuz yapısını koruyacak şekilde budamaya özen gösterin.

Önemli bir not: Hastalık ve zararlılarla mücadelede her zaman ruhsatlı ürünleri kullanın, etiket dozuna uyun ve mutlaka bölgenizdeki il/ilçe tarım müdürlüklerinden bilgi alın.

Badem Yetiştiriciliği Hakkında Sık Sorulan Sorular