Buğday Zararlıları: Süne, Ekin Kurdu, Buğday Sineği ve Mücadele Yöntemleri
Umut Fidancılık Uzman Ekibi3 dk okuma
Buğdayda süne, ekin kurdu (Zabrus) ve buğday sineği gibi önemli zararlıların zarar şekilleri, izleme yöntemleri ve entegre mücadele stratejileri hakkında teknik rehber.
Buğday tarımında zararlılarla mücadele, sadece ilaçlama yapmak değil; tarlayı gözlemlemek, zararlının yaşam döngüsünü bilmek ve doğru zamanda müdahale etmek üzerine kuruludur. Bakanlığın benimsediği entegre mücadele yaklaşımında, kültürel önlemler ve ekim nöbeti gibi yöntemler ön plandadır. Zararlı yoğunluğu ekonomik zarar eşiğine ulaşmadıkça kimyasal müdahaleye başvurulmamalıdır.
1. Süne (Eurygaster integriceps)
Fotoğraf: Natasha Wright, Braman Termite & Pest Elimination, Bugwood.org · CC BY 3.0 usZarar şekli: Süne, buğdayın en tehlikeli zararlılarından biridir. Özellikle buğdayın süt olum döneminde bitkinin özsuyunu emerek beslenir. Bu emme işlemi sırasında bitkiyi zayıflatır, tanelerin dolgunluğunu azaltır ve doğrudan tane verimini düşürür. Ayrıca emgi yerlerinden giren mikroorganizmalar nedeniyle tanelerde kalite kaybı ve hastalık riskleri artabilir.
Takip ve İzleme: Süne mücadelesinde en kritik nokta, zararlının bitki üzerindeki yoğunluğunun takip edilmesidir. Süt olum döneminde tarlada yapılan sayımlarla popülasyon kontrol edilmelidir. Zararlının bitki üzerindeki hareketliliği ve beslenme yoğunluğu, müdahale zamanını belirler.
Mücadele:
- Ekim Nöbeti: Süne ile mücadelede en etkili yöntemlerden biri ekim nöbetidir. Her yıl veya en az iki yılda bir buğday yerine ayçiçeği, Macar fiği, kanola, mısır, fasulye veya soğan gibi buğday dışı ürünlerin ekilmesi, zararlının yaşam döngüsünü kırar.
- Kültürel Önlemler: Aşırı azotlu gübreleme, bitki dokularını yumuşatarak süne için daha cazip hale getirebilir; bu nedenle dengeli gübreleme yapılmalıdır.
- Kimyasal Mücadele: Zararlı yoğunluğu ekonomik zarar eşiğini aştığında, ruhsatlı ürünlerle mücadele edilir. İlaçlama zamanı ve dozu için mutlaka il/ilçe tarım müdürlüklerine veya uzmanlara danışılmalıdır.
2. Ekin Kurdu (Zabrus sp.)
Fotoğraf: URSchmidt · CC BY-SA 4.0Zarar şekli: Zabrus, toprak altında yaşayan ve özellikle ekim döneminde yeni çıkış yapan genç buğday fidelerini hedef alan bir zararlıdır. Larvalar ve erginler, bitkinin kök boğazını ve kök sistemini kemirerek bitkinin kurumasına veya gelişiminin durmasına neden olur. Bu durum tarlada düzensiz çıkışlara ve ciddi verim kayıplarına yol açar.
Takip ve İzleme: Zararlı genellikle toprak altında olduğu için takibi zordur. Ancak tarlada görülen düzensiz çıkışlar, bitki köklerindeki kemirilmiş bölgeler ve fidelerdeki ani kurumalar varlığa işaret eder.
Mücadele:
- Toprak İşleme: Doğru toprak işleme ve tohum yatağı hazırlığı, zararlının yoğunluğunu yönetmeye yardımcı olabilir. Ayçiçeği-buğday nöbeti gibi ekim döngüleri bu zararlıya karşı da koruyucudur.
- Tohum Seçimi: Sertifikalı ve hastalık/zararlı kontrolünden geçmiş tohum kullanımı, tarladaki başlangıç riskini azaltır.
- Kimyasal Mücadele: Zararlı yoğunluğuna göre, ruhsatlı ürünlerle toprak yüzeyine veya kök bölgesine yönelik uygulamalar yapılabilir. Uygulama için bölgeye özel tavsiyeler alınmalıdır.
3. Buğday Sineği (Delia radicum vb.)
Fotoğraf: James K. Lindsey · CC BY-SA 3.0Zarar şekli: Buğday sineği larvaları, yeni ekilmiş buğday fidelerinin kök ve gövde kısımlarına zarar vererek bitkinin kurumasına neden olur. Özellikle erken dönemde yapılan saldırılar, tarlada boşluklu bir çıkışa ve toplam bitki sayısının azalmasına yol açar.
Mücadele:
- Ekim Zamanı: Trakya gibi bölgelerde belirlenen uygun ekim zamanlarına (örneğin 15 Ekim – 15 Kasım arası) uymak, zararlı popülasyonunun en yoğun olduğu dönemlerden kaçınmaya yardımcı olabilir.
- Kültürel Önlemler: Ekim nöbeti uygulamaları bu zararlıya karşı da koruyucu bir kalkan görevi görür.
- Kimyasal Mücadele: Zararlı baskısı yüksekse, ruhsatlı ürünlerle müdahale edilmelidir. Doz ve uygulama yöntemi için yerel tarım uzmanlarından bilgi alınmalıdır.
Öne Çıkan Ürünler
Genel Tavsiyeler
Buğdayda zararlılarla başarılı bir mücadele için sadece ilaçlama değil, bütüncül bir yaklaşım şarttır. Aşırı azotlu gübre kullanımı ve aşırı tohum miktarı, bitkiyi hem hastalıklara hem de zararlılara karşı daha hassas hale getirebilir. Bu nedenle, toprak analizi yaptırarak bilinçli gübreleme yapmak ve sertifikalı tohum kullanmak, zararlı baskısını en baştan azaltan en temel adımlardır.
Buğday hesaplama araçları
Buğday tohumu hesaplama – arazime ne kadar buğday tohumu gerekir?
Standart ekim: mibzerle sıra arası 15–18 cm; dekara 18–25 kg tohum (kardeşlenmesi yüksek çeşitlerde 18–20 kg).
Buğday verim hesaplama – dönümden ne kadar buğday alırım?
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Bilmekte fayda var
- Kuru tarımda dekara 250–350 kg, sulu tarımda 500–700 kg tane alınır; sulama verimi yaklaşık iki katına çıkarır.
- Yabancı ot mücadelesi otlar 2–4 yapraklıyken yapılırsa verim %20–30 artar.
- Ekim derinliği küçük tohumlarda 4–5 cm'dir.
Ayrı sayfada hesaplayın: Buğday tohumu hesaplama · Buğday verim hesaplama
Kaynaklar
- Buğday Tarımı (Yazar: Dr. Sami SÜZER) (https://arastirma.tarimorman.gov.tr/ttae/Sayfalar/Detay.aspx?SayfaId=69)
- Integrated pest management (IPM) of cereal diseases - AHDB (https://ahdb.org.uk/knowledge-library/integrated-pest-management-ipm-of-cereal-diseases)
- Wikipedia – Common wheat (https://en.wikipedia.org/wiki/Common_wheat)
- Wikipedia – Buğday (https://tr.wikipedia.org/wiki/Bu%C4%9Fday)
Buğday hakkında diğer yazılar
- Buğday Yetiştiriciliği ve Bakım Teknikleri: Verimi Artıran Önemli Adımlar
- Buğday Nasıl Çoğaltılır? Tohumla Ekim ve Üretim Yöntemleri
- Buğday Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim Rehberi
- Buğday Çeşidi Seçimi: Hangi Çeşidi Ekmeliyim, Kaliteli Tohum Nasıl Olur?
- Buğday Gübreleme Rehberi: Ne Zaman ve Hangi Gübre Verilmeli?
- Buğday Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Yapılmalıdır?
- Buğday Hasadı Sonrası: Taşıma, Depolama ve Saklama Koşulları
- Buğday Hastalıkları: Belirtiler, Nedenleri ve Korunma Yolları
- Buğday İçin İklim ve Toprak İstekleri Nelerdir?
- Buğday Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata
- Buğday Sulama: Ne Zaman, Ne Kadar ve Hangi Yöntemle Yapılmalı?
- Buğday Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)
- Buğdayda Verim ve Ekonomi: Yüksek Ürün İçin Nelere Dikkat Edilmeli?
- Buğday Tarlalarında Verim Kaybı ve Yeniden Ekim Stratejileri