Buğday Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)
Umut Fidancılık Uzman Ekibi3 dk okuma
Buğday tarımında yüksek verim için ay ay yapılacak işler: gübreleme zamanları, ekim derinliği, sulama, hastalık ve zararlılarla mücadele rehberi.
Aşağıdaki takvim Türkiye genelindeki buğday tarımı için hazırlanmış bir rehberdir. İklim koşulları bölgeden bölgeye büyük farklılık gösterir; kıyı bölgelerinde süreçler daha erken başlarken, iç kesimlerde ve yüksek rakımlı yerlerde işler daha geç yapılır. Uygulamalarınızı bölgenizin iklimine ve toprak yapısına göre mutlaka yerel tarım müdürlüklerine danışarak planlayın.
Ocak – Şubat
- Tarladaki bitki gelişiminin gözlemlenmesi; kış soğuklarının bitki üzerindeki etkilerinin takibi.
- Eğer bölgede çok sert kış şartları yaşanıyorsa, bitki sağlığı ve gelecek dönem planlaması için hazırlık.
- Şubat ayı sonunda, azotlu gübrelemenin ikinci aşaması için hazırlıkların yapılması (Üre formunda gübreleme dönemi).
- Toprak analiz sonuçlarına göre eksik besin maddelerinin belirlenmesi.
Mart – Nisan
- Azotlu Gübreleme: Azotun topraktan yıkanmasını önlemek için bölünmüş uygulamaların devamı. Şubat sonu gibi üre (%46 N) ile yapılan uygulamanın ardından, Mart ayı sonunda amonyum nitrat (%26 N veya %33 N) formunda üçüncü kısım gübrelemesi tarlaya serpme suretiyle yapılmalıdır.
- Yabancı Ot Mücadelesi: Otların 2-4 yapraklı olduğu erken dönemde yapılacak mücadele, tane verimini %20-30 oranında artırabilir. Dar veya geniş yapraklı otlara göre ruhsatlı ürünler ve etiket dozunda kullanılmalıdır.
- Hastalık Takibi: Buğday kök, külleme ve pas gibi yaprak hastalıklarının belirtileri kontrol edilmelidir.
- Zararlı Takibi: Süne, ekin kurdu (Zabrus sp.) ve buğday sineği gibi zararlılara karşı uzman tavsiyesi doğrultusunda mücadele planlanmalıdır.
Mayıs – Haziran
- Sulama: Mayıs ayı kurak geçiyorsa, çiçeklenme veya süt olum döneminde sulama yapılmalıdır. Sulama, kuru koşullara kıyasla verimi %100 artırabilir. Bitkiler en çok sapa kalkma ve süt olum döneminde suya ihtiyaç duyar.
- Besin İhtiyacı: Bitkinin suya en çok ihtiyaç duyduğu sapa kalkma ve süt olum dönemlerinin takibi.
- Yaprak Gübrelemesi: Besin maddesi noksanlığı tespit edilmişse, uzman kontrolünde ruhsatlı ve TSE belgeli ürünler, rüzgârsız günlerde sabah veya akşam saatlerinde uygulanmalıdır.
- Hastalık ve Zararlı Kontrolü: Süt olum döneminde bitki sağlığının korunması için kontrollerin sıklaştırılması.

Temmuz – Ağustos
- Hasat Hazırlığı: Tane rutubetinin %14’ün altına düşmesi beklenmelidir. Tane kayıplarını önlemek için uygun zamanda modern biçerdöverlerle hasat yapılmalıdır.
- Hasat: Rutubet uygun seviyeye geldiğinde, ürün kalitesini korumak adına hasat işlemi gerçekleştirilir.
- Toprak Hazırlığı: Hasat sonrası tarlanın bir sonraki ekim dönemi için temizlenmesi ve gerekirse toprak işleme faaliyetlerinin planlanması.
Öne Çıkan Ürünler
Eylül – Ekim
- Ekim Nöbeti Planlaması: Toprak verimini korumak ve hastalık/zararlı (ekin kurdu, buğday sineği vb.) baskısını azaltmak için buğdaydan sonra ayçiçeği, mısır, fasulye veya kanola gibi ürünlerin ekilmesi planlanmalıdır.
- Tohum Seçimi: Bölge şartlarına uygun, sertifikalı, yüksek verim potansiyelli ve hastalık/zararlı (sürme, Zabrus sp.) açısından ilaçlanmış tohumların temini.
- Ekim Zamanı: Trakya gibi bölgelerde 15 Ekim – 15 Kasım arası en uygun dönemdir. Çok erken ekim hastalık riskini, çok geç ekim ise düşük verimi artırır.
- Ekim İşlemleri: Modern kombine ekim makineleri kullanılmalı; tohum derinliği küçük tohumlar için 4-5 cm, iri tohumlar için 5-6 cm civarında ayarlanmalıdır.
Kasım – Aralık
- Tohum Yatağı Hazırlığı: Ekim öncesi toprağın özenle hazırlanması. Ayçiçeği-buğday nöbetinde organik maddeyi korumak için azaltılmış toprak işleme (sapların parçalanarak karıştırılması) uygundur.
- Dikkat Edilmesi Gerekenler: Nemli veya çok kuru koşullarda pullukla sürüm yapılmamalıdır.
- Gübreleme (Ekimle birlikte): Fosforlu gübreler ekimle veya ekimden önce verilmelidir. Eğer toprakta fosfor ve çinko eksikliği varsa, ekimde 20-25 kg/da arası kompoze gübre (20-20-0-1Zn gibi) kullanılabilir.
- Tohum Miktarı: Çeşide göre değişmekle birlikte; Pehlivan/Golia gibi yüksek kardeşlenenlerde 18-20 kg, Saraybosna gibi küçük tanelilerde 16-18 kg, iri tanelilerde (Aldane, Selimiye vb.) 20-22 kg/da arası tohum kullanılmalıdır.
Buğday hesaplama araçları
Buğday tohumu hesaplama – arazime ne kadar buğday tohumu gerekir?
Standart ekim: mibzerle sıra arası 15–18 cm; dekara 18–25 kg tohum (kardeşlenmesi yüksek çeşitlerde 18–20 kg).
Buğday verim hesaplama – dönümden ne kadar buğday alırım?
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Bilmekte fayda var
- Kuru tarımda dekara 250–350 kg, sulu tarımda 500–700 kg tane alınır; sulama verimi yaklaşık iki katına çıkarır.
- Yabancı ot mücadelesi otlar 2–4 yapraklıyken yapılırsa verim %20–30 artar.
- Ekim derinliği küçük tohumlarda 4–5 cm'dir.
Ayrı sayfada hesaplayın: Buğday tohumu hesaplama · Buğday verim hesaplama
Kaynaklar
- Buğday Tarımı (Yazar: Dr. Sami SÜZER) (https://arastirma.tarimorman.gov.tr/ttae/Sayfalar/Detay.aspx?SayfaId=69)
- Integrated pest management (IPM) of cereal diseases - AHDB (https://ahdb.org.uk/knowledge-library/integrated-pest-management-ipm-of-cereal-diseases)
- Wikipedia – Common wheat (https://en.wikipedia.org/wiki/Common_wheat)
- Wheat Training – JIC Training Hub (https://training.jic.ac.uk/course/wheat-training/)
Buğday hakkında diğer yazılar
- Buğday Yetiştiriciliği ve Bakım Teknikleri: Verimi Artıran Önemli Adımlar
- Buğday Nasıl Çoğaltılır? Tohumla Ekim ve Üretim Yöntemleri
- Buğday Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim Rehberi
- Buğday Çeşidi Seçimi: Hangi Çeşidi Ekmeliyim, Kaliteli Tohum Nasıl Olur?
- Buğday Gübreleme Rehberi: Ne Zaman ve Hangi Gübre Verilmeli?
- Buğday Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Yapılmalıdır?
- Buğday Hasadı Sonrası: Taşıma, Depolama ve Saklama Koşulları
- Buğday Hastalıkları: Belirtiler, Nedenleri ve Korunma Yolları
- Buğday İçin İklim ve Toprak İstekleri Nelerdir?
- Buğday Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata
- Buğday Sulama: Ne Zaman, Ne Kadar ve Hangi Yöntemle Yapılmalı?
- Buğdayda Verim ve Ekonomi: Yüksek Ürün İçin Nelere Dikkat Edilmeli?
- Buğday Tarlalarında Verim Kaybı ve Yeniden Ekim Stratejileri
- Buğday Zararlıları: Süne, Ekin Kurdu, Buğday Sineği ve Mücadele Yöntemleri