Bitki Yetiştirme Rehberi

Badem Nasıl Çoğaltılır? Tohum, Aşı ve Üretim Yöntemleri

Badem yetiştiriciliğinde temel amaç, istenen meyve kalitesine sahip bir çeşidi, doğru ve dayanıklı bir anaç üzerine taşımaktır. Bademde çoğaltma işlemleri genellikle tohumla anaç yetiştirilmesi ve ardından bu anaçların aşılanması şeklinde yürütülür. Bahçe kurmak isteyenlerin ekonomik verim için mutlaka aşıyla üretilmiş fidanları tercih etmesi gerekir.

Tohumla üretim ve katlama süreci

Bademde tohumla üretim esastır ancak bu tohumlar doğrudan ekilip meyve alınacak ağaçlar oluşturmak için değil, aşı yapılacak olan çöğürleri (anaçları) elde etmek için kullanılır. Tohumdan gelen ağaç, meyve kalitesi bakımından ana ağacın özelliklerini taşımaz. Süreç şu şekilde ilerler:

1. Hasat edilen meyveler toplanır, yıkanır ve kurulanır.
2. Kuru ve soğuk bir ortamda bekletilen tohumlar, çimlenmeyi tetiklemek için katlama işlemine alınır.
3. Badem tohumları, 1°C ile 5°C arasındaki sıcaklıklarda yaklaşık 40–50 gün boyunca katlamaya bırakılmalıdır.
4. Katlama sonrası uygun şartlarda çimlendirilen tohumlardan elde edilen çöğürler, üzerine aşı yapılacak güçlü anaçlardır.

Tohum ekimi yapılırken sıra arası 80–100 cm, sıra üzeri ise 5–10 cm olacak şekilde ekim yapılabilir. Ekilen tohumun üzerini, tohum kalınlığının 2 katı kadar toprakla örtmek ve toprak nemini (toprak tavını) iyi ayarlamak çimlenme başarısı için kritiktir.

Bademde en çok kullanılan aşı yöntemleri

Bademde kalem aşıları genellikle iyi sonuç vermediği için fidan üretiminde daha çok göz aşısı yöntemleri tercih edilir. En yaygın kullanılan teknikler şunlardır:

T göz aşısı nedir?

Badem fidanı üretiminde en yaygın kullanılan metottur. Uygulama için şu şartlara dikkat edilmelidir:

• Anaç çapı: 6 mm ile 2,5 cm arasındaki çaplara sahip anaçlara, bitkinin büyüme devresinde uygulanır.
• Uygulama yeri: Aşı, topraktan 5-25 cm yükseklikte yapılır. Eğer klon anaç kullanılıyorsa, anacın etkisini artırmak için 35-40 cm yukarıdan aşı yapılabilir.
• Teknik: Anaç "T" şeklinde kesilir; göz ise kalkan şeklinde (odunlu ve odunsuz kısmı içerecek şekilde) kesilerek anaçtaki T boşluğuna yerleştirilir.
• Bağlama: Aşı yeri hava almayacak şekilde rafya ile sıkıca bağlanır. Bağ, yaklaşık 15-20 gün sonra kesilmelidir.

Diğer aşı çeşitleri

Yama Göz Aşısı: T göz aşısının başarısız olduğu durumlarda tercih edilir. Dikdörtgen bir kabuk parçasının anaçtan çıkarılıp, aynı boyuttaki bir parça ile değiştirilmesi esasına dayanır. Başarı için gece-gündüz ısı farkının az olduğu dönemler seçilmeli ve işlem çok hızlı yapılmalıdır.

Dilcikli Aşı: Anaç ve kalemin çapı aynı (0.6-1.2 cm) olduğunda uygulanır. Başarı oranı yüksek, çabuk kaynayan bir yöntemdir.

Kakma Aşı: Özellikle çeşit değiştirmelerde, 7,5-10 cm veya daha kalın dalların aşılanmasında kullanılır. Genellikle her ana dala 3 kalem aşılanması önerilir.

Anaç seçerken nelere dikkat edilmeli?

Badem yetiştiriciliğinde başarının anahtarı, bölgenizin toprak yapısına uygun anaçı seçmektir:

• Şeftali anaçları: Sulanan topraklarda hızlı gelişir ve erken verim verir ancak ağaç ömrü daha kısadır. Kireç oranı ve pH derecesi yüksek olmayan topraklarda tercih edilebilir.
• Erik anaçları: Ağır ve su tutan, kök çürüklüğü riski olan topraklarda kullanılabilir. Ancak verimi orta düzeydedir ve bademle uyuşma problemleri yaşanabilir.
• Badem çöğürleri: Drenaj sorunu olmayan topraklarda en yaygın kullanılan anaçlardır. Ancak nematod, kök çürüklüğü ve fungus gibi hastalıklara karşı hassas olabilirler.