Bitki Yetiştirme Rehberi

Badem Budama Rehberi: Şekil Verme, Verim ve Dikim Bakımı

Badem yetiştiriciliğinde verimi ve ağacın ömrünü belirleyen en kritik aşama, doğru budama ve dikim tekniklerinin uygulanmasıdır. Badem, meyvesini mahmuz (spurus) adı verilen ve beş yıl kadar meyve verebilen özel yapılar üzerinde taşır. Bu nedenle budama yaparken bu mahmuzların korunması, ağacın ürün kapasitesini sürdürmesi açısından hayati önem taşır.

Badem ağacına hangi şekil verilir?

Badem bahçelerinde terbiye sistemi seçilirken ağacın türü ve büyüme alışkanlığı göz önünde bulundurulmalıdır. En yaygın ve uygun yöntemler şunlardır:

• Modifiye Lider (Değiştirilmiş Doruk) Sistemi: Badem için en ideal terbiye şeklidir. İlk 2-3 yıl içinde bu sistemin iskeleti oluşturulmalıdır.
• Vazo (Goble) Sistemi: Ağacın iç kısmının ışık alması için uygulanan bir diğer yaygın yöntemdir.
• Çeşit Farklılıkları: Bazı çeşitler dik büyürken bazıları yayvan gelişir. Örneğin, Santa Rosa ve Wickson gibi Japon erikleri dik büyüdüğü için bu çeşitlerde dalların yaygınlaşması teşvik edilmelidir. Öte yandan, Burbank gibi yaygın büyüyen çeşitlerde ise daha dik bir gelişim sağlanmalıdır.

Budama nasıl ve ne zaman yapılmalıdır?

Bademde budama; şekil, verim ve gençleştirme olmak üzere üç ana başlıkta incelenir. Budama işlemleri yapılırken şu kurallara dikkat edilmelidir:

• Dikim Budaması: Fidanlar dikilirken mutlaka budanmalıdır. Köklerdeki yaralanmalar temizlenmeli ve kök budamasına paralel olarak taç budaması yapılmalıdır. Fidanlar, ortalama aşı yerinin 80 cm üzerinden bir gözden kesilmelidir. Yan dallar ise 10 cm dışa bakan bir göz üzerinden budanmalıdır.
• Yaz Budaması: Dikimi takip eden ilk yaz döneminde mutlaka yapılmalıdır. Bu işlem, fidanın modifiye lider veya goble şeklini almasını sağlar. Ayrıca yazın ince dalların alınması, kışın aşırı dal kesilmesinin önüne geçer.
• Verim Budaması: Verim çağındaki ağaçlarda her yıl 1 ile 3 yaşlı dallara müdahale edilmelidir. Ancak şiddetli budamadan kaçınılmalıdır. Bademde kalın dal kesiminden kaçınılmalı, ancak 0,5–3 cm kalınlığındaki dallar temizlenebilir.
• Gençleştirme Budaması: Yaşlanan ağaçlarda verimi artırmak için dikimden 15–20 yıl sonra yapılmalıdır.

Dikim çukuru nasıl hazırlanmalıdır?

Sağlıklı bir badem bahçesi için dikim çukurlarının hazırlanması, kök gelişimini doğrudan etkiler:

1. Kök yapısına göre 60-80 cm genişlik ve derinlikte çukurlar açılmalıdır.
2. Ağır topraklarda çukurlar dikimden 1-2 ay önce açılmalıdır.
3. Üstten çıkan işlenmiş toprak çukurun bir yanına, işlenmemiş toprak diğer yanına konmalıdır.
4. Çukurun dibine, üstten çıkan işlenmiş toprağa bir miktar yanmış çiftlik gübresi karıştırılarak yerleştirilmelidir. Bu, köklerin besin maddesi zengin bir ortamda gelişmesini sağlar.

Hastalıklarla mücadele ve budama hijyeni

Budama yaraları, hastalıkların (özellikle kanser gibi enfeksiyonların) giriş kapısıdır. Hastalıkların yayılmasını önlemek için şu önlemler alınmalıdır:

• Budama Aletleri: Enfeksiyonun bir ağaçtan diğerine geçmemesi için budama makasları her ağaç değişiminde temizlenmelidir.
• Yara Kapatma: Kalın dal kesimlerinde veya büyük yaralarda mutlaka aşı macunu kullanılarak kesik yüzey kapatılmalıdır.
• Atık Yönetimi: Budama sonrası oluşan tüm artıklar bahçeden uzaklaştırılmalıdır. Kuru ve hastalıklı dallar, enfeksiyonun yayılmasını önlemek için sağlıklı kısımdan kesilip imha edilmelidir.
• Zamanlama: Sonbahar ve kışın oluşan yaralar, dalların kurumasına neden olabileceği için dikkatli olunmalıdır.