Antep Fıstığı Nasıl Çoğaltılır? Tohum, Aşı ve Üretim Yöntemleri

Antep fıstığı yetiştiriciliğinde bahçe tesis etmek için kullanılan yöntemler, ağacın kök sistemini ve verimini doğrudan etkiler. Ülkemizde bu bitki temel olarak üç şekilde çoğaltılmaktadır: Doğada yetişen türlerin yerinde aşılanması, tohumdan elde edilen çöğürlerin bahçeye dikilip aşılanması ve tohumların tüplere ekilmesiyle üretilen aşılı fidanların kullanılması.

Tohumla çoğaltma ve Çöğür üretimi

Antep fıstığında tohumdan elde edilen fidanlara çöğür denir. Tohumdan yetişen bu bitkiler, kök sistemini oluşturmak amacıyla kullanılır. Ancak tohumdan çıkan ağaç, doğrudan bir meyve çeşidi (örneğin Siirt çeşidi) özelliklerini taşımaz; sadece bir anaç görevi görür. Bu yüzden tohumdan gelen ağaçlar mutlaka verimli bir çeşit ile aşılanmalıdır. Yeni bahçelerde verimi artırmak için Buttum gibi melez anaçlar üzerine verimli çeşitlerin aşılanması, üreticinin gelirini artıracak modern bir yöntemdir.

Aşıyla çoğaltma (En yaygın ve etkili yöntem)

Antep fıstığı bahçelerinde asıl amaç, verimli bir çeşidi güçlü bir anaç üzerine taşımaktır. Bu işlem için en sık kullanılan yöntem T göz aşısıdır. Aşılamada kullanılan kalemlerin pişkinleşmiş olması ve üzerinde meyve gözü bulunmaması gerekir. Aşı yaparken dikkat edilmesi gereken kritik noktalar şunlardır:

1. Zamanlama: T göz aşısı, sürgün aşısı olarak Mayıs sonundan Temmuz ortasına kadar; durgun aşısı olarak ise Eylül başından Ekim başına kadar yapılabilir. Yonga aşı ise ilkbaharda tepegözler patladıktan hemen sonra yapıldığında başarı oranı yüksektir.
2. Yer Seçimi: Aşı, hâkim rüzgârın estiği yönde, anacın düzgün ve pürüzsüz bir kısmına yapılmalıdır. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde en uygun yön ağacın kuzey-batısıdır.
3. Aşı Tekniği: Anacın kabuğu bıçakla "T" şeklinde çizilir. Önce 1-1,5 cm'lik yatay, sonra 2-de 2,5 cm'lik dikey çizgi atılır. Çok önemli: Bıçak odun dokusuna değmemelidir; aksi halde sakız çıkar ve bu sakız aşı yerini kapatarak aşının tutmasını engeller.
4. Göz Yerleştirme: Aşı gözü çıkarılırken büyüme konisi (öz) mutlaka üzerinde olmalıdır. Çıkarılan göz, T şeklindeki yarığa yerleştirilir ve üst kısımlarda boşluk kalmayacak şekilde hafif ıslatılmış rafya veya plastik bantla sıkıca bağlanır.

Aşı yaparken kullanılacak kalemler, ağacın yan dallarının ucundan değil, gövdeye yakın yıllık sürgünlerden seçilmelidir. Ayrıca, doğrudan gövdeden çıkan "obur dallar" aşı kalemi olarak kullanılmamalıdır.

Aşı Sonrası Bakım ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Aşıyı yapmak kadar, sonrasındaki bakım da ağacın geleceğini belirler. Aşıların tutup tutmadığı 10-15 gün içinde anlaşılabilir. Eğer göz kabarmış ve parlaksa aşı tutmuştur; ancak göz kahverengileşmiş ve büzüşmüşse tutmamış demektir. Tutmayan yerlere hemen tekrar aşı yapılabilir.

• Bağ Gevşetme: Aşıdan 20-25 gün sonra aşı bağı gevşetilmelidir.
• Sürgün Bağlama: Aşı sürgünleri 20-25 cm boyuna ulaştığında bağlar tamamen sökülmeli ve sürgün anaca yatık "sekiz (∞)" biçiminde bağlanmalıdır.
• Temizlik: Aşı yerinin altından ve üstünden çıkan gereksiz sürgünler temizlenmelidir.
• Tırnak Kesimi: Aşı sürgünü kalınlığı anaç kalınlığına yaklaştığında, sonbaharda tırnaklar mutlaka kesilmelidir. Tırnak çok uzun bırakılırsa uçtaki kuruma aşağı doğru ilerleyerek fidanın tamamını kurutabilir. Kesim, aşı yerinin 1-2 mm üzerinden, %45 eğimli yapılmalıdır.

Aşı yaparken kullanacağınız aşı bıçağının temizliği ve aşı kalemlerinin uzak mesafelere taşınırken uçlarının ılık parafine batırılarak neminin korunması, başarı şansınızı artıracaktır.