Antep Fıstığı Hastalıkları: Belirtiler, Zararlar ve Mücadele Yöntemleri

Antep fıstığı yetiştiriciliğinde en büyük sorun, hastalıkların sadece yapraklarda değil, meyve kalitesinde ve bir sonraki yılın veriminde de ciddi kayılamalara yol açmasıdır. Başarılı bir üretim için hastalığı erkenden tanımak ve doğru kültürel önlemleri almak esastır. Kimyasal mücadele ise her zaman en son çare olarak düşünülmeli; ilaçlama yapılacaksa mutlaka ruhsatlı ürünler, etiket dozu ve zamanı dikkate alınmalı, bölgenizdeki il/ilçe tarım müdürlüklerine danışılmalıdır.

1. Karazenk Hastalığı (Pseudocercospora pistacina)

Ülkemizde antepfıstığı yetiştirilen bütün alanlarda görülebilen, en önemli fungal hastalıklardan biridir. Hastalığın şiddeti, fıstık çeşitlerine göre farklılık gösterir. Örneğin, "Uzun grubu" olarak bilinen çeşitlerde hastalık şiddeti daha yüksekken, "Siirt" gibi "Yuvarlak grup" çeşitleri bu hastalığa karşı daha az hassastır.

Belirtiler: Hastalık hem yapraklarda hem de meyvelerde görülür.

• Yaprak Belirtileri: Yaprakların her iki yüzeyinde de lekeler oluşabilir. Bu lekeler kahverengi, köşeli, yaprak damarlarıyla sınırlandırılmış ve 3 muhtemelen 30 mm uzunluğa, 3-6 mm çapa kadar ulaşabilir. Lekelerin içinde çok sayıda, toplu, birleşik ve gömülmüş spor yatakları (piknidium) bulunur.
• Meyve Belirtileri: Meyve üzerindeki lekeler gri ile açık kahverengi arasındadır. 1-4 mm çapındaki bu lekeler birleşerek daha büyük alanlar oluşturabilir ve karakteristik kırmızımsı bir kenarla çevrelenir.

Zararı: Yapraklardaki lekeler fotosentez yapan yüzeyi azaltarak asimilasyonu engeller. Hastalıklı ağaçlarda meyveler tam olarak iç dolduramaz, bu da doğrudan verim kaybına neden olur. Ayrıca, mahsulün olmadığı şiddetli yıllarda, bir sonraki yılın meyve gözlerinde (karagöz) dökülmelere yol açabilir. Meyvelerdeki bu durum, aflatoksin riskini de artırabilir.

Ne zaman tehlikeli? Meyveler küçük buğday tanesi büyüklüğüne ulaştığında enfeksiyonlar başlayabilir. Meyveler olgunlaştıkça ve hasada yaklaştıkça bulaşma artar. Hastalık etmeni çürükçül olduğu için, sağlam meyvelerle hastalıklı meyvelerin birlikte hasat edilmesi bulaşmayı devam ettirir.

Korunma ve Mücadele:

• Kültürel Önlemler: Hastalıklı meyvelerin sağlıklı olanlardan ayrı tutulması ve hasat sonrası temizlik çok önemlidir.
• İlaçlama Zamanı: Koruyucu fungusit kullanılacaksa, uygulama mutlaka ilk enfeksiyonlardan önce, meyveler nohut tanesi iriliğine ulaştığında ve yapraklar tam olarak açtığı dönemde yapılmalıdır. Sistemik etkili ürünlerde ise ilk enfeksiyon öncesi veya enfeksiyon periyodunda uygulama yapılmalıdır.
• Önemli Not: İlaçların direnç geliştirmemesi için aynı etkili maddeye sahip ürünleri sürekli kullanmamalı, dönüşümlü olarak kullanmalısınız.

2. Verticillium Solgunluğu (Verticillium dahliae)

Fotoğraf: Howard F. Schwartz · CC BY 3.0 us

Toprak kökenli bir mantar olan bu hastalık, kökler yoluyla bitkiye bulaşır ve ağacın su iletim sistemini (ksilem) tıkayarak su taşınımını engeller. Bu hastalıkta en büyük risk, daha önce tarlaya domates, pamuk, kavun, karpuz veya biber gibi hassas ürünler ekilmiş olmasıdır.

Belirtiler: Hastalık iki şekilde kendini gösterebilir:

• Ani Solgunluk: Genellikle ilkbahar sonu veya yaz başında, bir veya daha fazla dalın ya da tüm ağacın hızla kurumasıyla görülür.
• Yavaş İlerleyen Gerileme (Thin leaf decline): Ağacın gücü yıllar içinde yavaş yavaş azalır, büyüme ve verim düşer. Yapraklar dalların uçlarında kümeleşmiş (tümsü) bir hal alır.
• Kesit Kontrolü: Kuruyan dallar kesildiğinde, su iletim borularında (ksilem) koyulaşmış bir halka veya boyuna çizgilenmeler görülebilir.

Ne zaman risk artar? Serin sıcaklıklar hastalığı tetikler. Uzun süren serin ilkbahar ve ılıman yaz mevsimleri ağır kayıplara neden olur. Sıcak yaz havaları ise mantarın ağacın üst kısımlarındaki etkisini azaltabilir.

Korunma:

• En Güçlü Savunma: Dirençli anaçlar kullanmaktır. Pioneer Gold, P. integerrima (PGII veya Platinum) ve UCB I gibi dirençli anaçlar tercih edilmelidir. P. atlantica ve P. terebinthus anaçlarından kaçınılmalıdır.
• Tarla Seçimi: Daha önce hassas bitkiler yetiştirilen alanlarda antep fıstığı üretimine dikkat edilmelidir.
• Takip: Meyve gelişimi sırasında ağaçlar düzenli olarak izlenmeli, belirti gösteren ağaçlar gelecekteki riskler için not edilmelidir.

3. Diğer Fungal Hastalıklar ve Besin Noksanlıkları

Botryosphaeria: Çiçek salkımlarını ve genç sürgünleri etkileyerek çiçek ölümüne ve sürgün yanıklığına neden olabilir. Bu durum tüm bahçeyi tehdit edebilecek bir boyuta ulaşabilir.

Potasyum Noksanlığı: Hastalık olmasa da besin eksikliği yapraklarda hastalık benzeri belirtiler verebilir. Yapraktaki potasyum düzeyi %0.4'ün, toprakta ise 100 ppm'in altına düştüğünde; yaşlı yaprakların uçlarında kirli kahverengi, nekrotik (ölü) lekeler görülmeye başlar.