Kırıkkale Merkez Fidancı – Bezelye Fidanı ve Yetiştiriciliği

Bezelye Zararlıları: Bezelye Yaprak Böceği, Bezelye Güvesi ve Diğerleri ile Mücadele

Bezelye yetiştiriciliğinde zararlılarla mücadele, bitkinin gelişim evrelerine göre strateji belirlemeyi gerektirir. Özellikle tohumun çimlenmesinden hasat dönemine kadar olan süreçte, zararlıların bitki üzerindeki etkisi verimi doğrudan etkiler. Başarılı bir üretim için sadece ilaçlama değil; bahçe temizliği, doğru sulama ve kültürel önlemler bir bütün olarak uygulanmalıdır.

1. Bezelye yaprak böceği (Sitona lineatus)

Fotoğraf: Поляков Александр · CC BY 4.0

Zarar şekli: Bu zararlı hem ergin hem de larva döneminde bezelyeye ciddi zarar verir. Ergin böcekler yapraklara konarak beslenirler ve yaprak kenarlarında karakteristik, "C" şeklinde veya girintili çıkıntılı, tırtıklı bir görünüm oluştururlar. Daha tehlikeli olan kısmı ise larvaların kök yumrularına (nodüllere) yerleşmesidir. Larvalar, bitkinin azot ihtiyacını karşılayan bu hayati nodülleri yiyerek bitkinin azot alımını engeller; bu da yaprak ve gövde gelişiminin durmasına, bitkinin zayıf kalmasına neden olur.

Takip ve Belirtiler: Yapraklardaki karakteristik kesikler ve bitki gelişimindeki duraksama en önemli belirtilerdir. Bölgeye göre zararlı yoğunluğu kontrol edilmelidir.

Mücadele:

• Kültürel önlemler: Toprak işleme ve yabancı ot kontrolü, zararlı popülasyonunu baskılamaya yardımcı olabilir.
• Biyolojik ve Kimyasal Mücadele: Zararlı yoğunluğu ekonomik zarar eşiğine ulaştığında, ruhsatlı ürünlerle mücadele edilmelidir. İlaçlama zamanı ve dozu için mutlaka il/ilçe tarım müdürlüklerine veya uzman ziraat mühendislerine danışılmalıdır.

2. Bezelye güvesi (Cydia spp. / Pyralidae familyası)

Fotoğraf: Olei · CC BY-SA 3.0

Zarar şekli: Bezelye güvesi, yetiştiriciler için en can sıkıcı zararlılardan biridir. Tırtıl formundaki larvalar, bezelye kapsüllerinin (badıçların) içine girerek gelişirler. Tırtıllar, kapsül içindeki taneleri yiyerek beslenirler. Bu durum, tanelerin gelişmesini engeller, tanelerin şeklini bozar ve onları yemeklik kullanım için uygunsuz, çirkin bir hale getirir. Kapsül içinde beyaz, kurtçuk benzeri küçük yapılar görülmesi bu zararlının en net işaretidir.

Mücadele:

• Kültürel önlemler: Hasat sonrası bitki artıklarının tarlada bırakılmaması, zararlının bir sonraki döneme geçişini zorlaştırır.
• İlaçlı mücadele: Zararlı yoğunluğu takip edilmeli, kapsüller dolmaya başladığında ruhsatlı ürünlerle mücadele planlanmalıdır. Uygulama detayları için tarım müdürlüklerinden bilgi alınmalıdır.

3. Tohum mısırı sineği / Delia platura (Seed corn maggot)

Zarar şekli: Bu sinek türü, özellikle ekim döneminde ve bitkinin en hassas olduğu çimlenme evresinde büyük risk oluşturur. Larvalar, yeni çimlenmekte olan tohumlara ve henüz çok genç olan fidelere saldırır. Tohumun veya genç kökün zarar görmesi, bitkinin topraktan çıkamamasına veya çok zayıf çıkmasına neden olarak tarlada boşluklar oluşmasına yol açar.

Mücadele:

• Ekim zamanı yönetimi: Toprak sıcaklığı ve nem dengesinin doğru ayarlanması, çimlenmenin hızlı ve güçlü olmasını sağlayarak zararlı baskısını azaltabilir.
• Kimyasal mücadele: Çimlenme döneminde görülen yoğunluklarda, ruhsatlı ve uygun preparatlar kullanılmalıdır. Doz ve uygulama için uzman görüşü şarttır.

4. Sümüklüböcekler (Gastropoda)

Zarar şekli: Özellikle nemli ve yağışlı havalarda aktifleşen sümüklüböcekler, bezelye fidelerinin taze ve yumuşak dokularına saldırır. Genç fideleri tamamen yiyerek bitkiyi yok edebilirler. Ayrıca bitki yüzeyinde bıraktıkları parlak, sümüksü izler de varlıklarının kanıtıdır.

Mücadele:

• Herekleme ve Destekleme: Sırık bezelye gibi çeşitlerde bitkinin toprak üzerinde yatmasına izin verilmemelidir. Bitki ne kadar yüksekte durursa, sümüklüböceklerin doğrudan temas riski o kadar azalır.
• Bahçe temizliği: Bitki çevresindeki yabancı otların temizlenmesi, sümüklüböceklerin saklanabileceği nemli alanları azaltır.
• Nem kontrolü: Aşırı sulamadan kaçınmak ve toprağın yüzey nemini dengede tutmak zararlı baskısını düşürebilir.

5. Virüs Hastalıkları ve Kök Çürüklüğü Kompleksi

Bezelyelerde dünya genelinde ekonomik kayba yol açan en önemli sorunlardan biri virüs hastalıklarıdır. Ayrıca, kök bölgesinde oluşan "kök çürüklüğü kompleksi" de bitkinin besin ve su alımını keserek kurumasına neden olur. Bu tür biyotik stres faktörlerine karşı bitkinin genel sağlığını korumak, dirençli çeşitler seçmek ve aşırı sulamadan kaçınmak temel stratejidir. Hastalık belirtileri görüldüğünde vakit kaybetmeden bölgenizdeki tarım ilçe müdürlüğüne başvurmanız hayati önem taşır.

Bezelye Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Toplanır?

Bezelye hasadı, yetiştirdiğiniz bezelyenin türüne (taze tüketim mi yoksa kuru tüketim mi) göre tamamen farklı zamanlarda ve yöntemlerle yapılır. Yanlış zamanda yapılan hasat, tanelerin sertleşmesine, kabukların lifli bir yapı almasına veya verimin düşmesine neden olur.

Hasat zamanı nasıl anlaşılır?

Hasat zamanını belirlemek için bezelyenin hangi amaçla yetiştirildiğine bakmalısınız:

• Taze (Bahçe) Bezelyeleri: Taze tüketim için yetiştirilen bezelyeler, taneler henüz tam olgunlaşmadan, yani kabuklar yumuşak ve taneler dolgun haldeyken hasat edilir.
• Şeker Bezelyesi (Sugar Snap) ve Kar (Snow) Bezelyesi: Bu türlerde kabuk lifli olmadığı için çok erken dönemde, meyve henüz çok taze ve yumuşakken toplanır.
• Kuru (Tarla) Bezelyeleri: Eğer amacınız kuru bezelye veya unluk bezelye üretmekse, bitkinin taneleri tamamen olgunlaşıp kuruyana kadar beklenmelidir. Kuru bezelyelerde hasat öncesi nem oranının %13'ün altında olması istenir.

Hasat ne zaman yapılmalı?

Hasat süresi, ekim yaptığınız döneme ve iklim koşullarına göre değişiklik gösterir:

• Sonbahar ekimleri: Sonbaharda ekilen bezelyeler yaklaşık 32 hafta sonra hasada gelir.
• İlkbahar ekimleri: İlkbaharda ekilen bezelyelerde hasat süresi genellikle 12 ile 16 hafta arasındadır.
• Olgunluk kontrolü: Bezelye badıçları (meyve kapsülleri) tanelerle sıkıca dolduğunda hasat zamanı gelmiş demektir. Eğer badıçların içinde hava boşluğu varsa, o badıçları toplamayıp bir sonraki toplama için bitkide bırakmalısınız.

Doğru toplama yöntemleri nelerdir?

Hasat yöntemi, üretim ölçeğinize göre değişir:

• Elle toplama: Bahçe tipi taze bezelyelerde ve özellikle kabuğu yenen (snap/snow pea) çeşitlerde hasat genellikle elle yapılır. Bu, bitkiye ve meyveye zarar vermemek için en güvenli yoldur.
• Mekanik hasat: Büyük ölçekli tarım alanlarında, taneleri bitki sapından ayırmak için özel bezelye hasat makineleri (viner) kullanılır. Bu makineler bitkiyi keser ve taneleri ayırır.
• Kuru hasat: Kuru bezelye üretiminde, bitkiler çatlama sınırına kadar bekletildikten sonra biçilerek veya yolunarak hasat edilir.

Hasatta yapılan hatalar ve dikkat edilmesi gerekenler

• Yatmış bitkiler: Özellikle yağışlı dönemlerde bezelyelerin toprak üzerine yatması hasat kalitesini düşürür. Yatmış bitkilerde meyvelerin toprakla teması, çürüme ve hastalık riskini artırır.
• Sümüklüböcek zararı: Hasat sırasında bitkilerde sümüklüböcek olup olmadığı kontrol edilmelidir; bu zararlılar bitkiye ciddi zarar verebilir.
• Sıcaklık hassasiyeti: Bezelye çiçeklenme döneminde yüksek sıcaklıklara karşı çok duyarlıdır. 30°C üzerindeki sıcaklıklar verimi düşürebileceği için, hasat döneminde bitkinin genel sağlığı ve su ihtiyacı göz önünde bulundurulmalıdır.
• Hasat sonrası nem: Kuru bezelye yetiştiriciliğinde, tanelerin uygun nem oranına ulaşmadan toplanması depolama sırasında sorunlara yol açabilir.