Hurma Nasıl Çoğaltılır? Tohum, Çelik ve Aşı Yöntemleri
Umut Fidancılık Uzman Ekibi3 dk okuma
Hurma ağacı tohumdan mı yetişir? Hurma yetiştiriciliğinde kullanılan tohumla üretim, çelikle çoğaltma ve meyve verimi için en doğru yöntemler nelerdir?
Hurma (Phoenix dactylifera) yetiştiriciliğinde en çok merak edilen konu, ağacın nasıl çoğaltılacağıdır. Hurma ağaçları dişi ve erkek olarak iki ayrı cinsiyet yapısına sahiptir. Bu durum, çoğaltma yöntemini ve elde edilecek verimi doğrudan etkiler. Bahçe kurmak veya evde yetiştirmek isteyenler için yöntemleri şu şekilde özetleyebiliriz:
Tohumla çoğaltma (En basit ama riskli yöntem)
Hurma çekirdekleri (tohumları) kolayca ekilebilir ve çimlenebilir. Ancak tohumdan yetiştirilen ağaçlarda çok önemli bir risk vardır: Tohumdan gelen fidanların sadece %50'si dişi olur. Yani ektiğiniz her iki ağaçtan sadece biri meyve verebilir; diğü ise sadece polen sağlayan erkek ağaç olacaktır. Ayrıca tohumdan yetişen ağaçların meyve kalitesi, büyüklüğü ve verimi genellikle ana ağaca göre daha düşük ve daha küçük olur.
Evde hobi amaçlı yetiştirecekseniz tohum yöntemi keyiflidir, ancak ticari bir bahçe planlıyorsanız tohumdan gelen ağaçların geç meyve vermesi ve düşük kalite riski göz önünde bulundurulmalıdır.
Çelikle çoğaltma (Ticari ve hızlı yöntem)
Ticari hurma bahçelerinde en çok tercih edilen ve en başarılı sonuç veren yöntem çelikle çoğaltmadır. Bu yöntem, meyve veren kaliteli bir ağacın genetik kopyasını oluşturur. Çelikle üretimde şu adımlar izlenir:
- Yüksek verimli, meyvesi iri ve kaliteli olan (örneğin Medjool veya Deglet Nour gibi) ana ağaçlardan sağlıklı sürgünler seçilir.
- Bu sürgünlerden alınan çelikler, ana ağacın özelliklerini birebir taşır.
- Çelikle üretilen bitkiler, tohumdan yetişenlere göre 2-3 yıl daha erken meyve vermeye başlar.
- Bu yöntem sayesinde meyve iriliği, şeker oranı ve kalite standartları korunmuş olur.
Tozlaşma ve Meyve Verimi İçin Dikkat Edilmesi Gerekenler
Hurma ağaçları doğal ortamda rüzgar yoluyla tozlaşabilir; ancak profesyonel yetiştiricilikte (vaha tarımı veya modern bahçelerde) el ile tozlaşma (hand-pollination) yapılır. Eğer bahçenizde meyve almak istiyorsanız şu noktaları bilmelisiniz:
- Sadece dişi ağaçlar meyve verir. Erkek ağaçlar ise sadece polen kaynağıdır.
- Bir erkek ağaç, doğru teknikle 100 dişi ağacı tozlaştırabilir.
- Çok fazla erkek ağaç bulundurmak, meyve verecek alanın israfıdır. Bu yüzden genellikle sadece polen sağlayacak kadar erkek ağaç tutulur, fazlası budanır.
- Tozlaşma işlemi, uzman kişilerce merdiven kullanarak veya rüzgar makineleri yardımıyla çiçeklerin üzerine polen dökülerek gerçekleştirilir.
Hurma Fidanı ve Öne Çıkan Ürünler
Evde yetiştirenler için küçük bir not
Eğer evinizde bir hurma fidanı büyütüyorsanız, bitkinin 12.7 ile 27.5 °C arasındaki sıcaklık aralıklarını sevdiğini unutmayın. Çok yavaş büyüyen bir bitki olduğu için sabırlı olmalısınız. Unutmayın ki, tohumdan yetiştirdiğiniz bitkinin meyve verebilmesi için cinsiyetinin dişi olması şarttır.
Hurma hesaplama araçları
Hurma fidanı hesaplama – arazime kaç hurma fidanı sığar?
Hurma verim hesaplama – hurma ağaçlarımdan kaç kilo olgun hurma alırım?
Verim, ağaçta kurumuş olgun hurma (temr) içindir; piyasadaki hurmanın çoğu bu aşamada toplanır. Yaş (rutab) hasat edilirse ağırlık daha fazla, raf ömrü daha kısa olur. Türkiye'de meyvenin tam olgunlaşması sıcak kıyı bölgelerle sınırlıdır.
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Bilmekte fayda var
- FAO'ya göre 10 × 8 m aralıkla hektara 125 hurma dikilir, bunların 5'i erkektir; 8 × 8 m'den daha sık dikim önerilmez.
- 10. yılda palmiye başına yaklaşık 50 kg hurma beklenir.
- Tozlama elle yapılır; dişi çiçeklere erkek çiçek tozu verilir.
- Hurma ağaçta dört aşamada olgunlaşır: kimri (yeşil, sert), halal (renk almış, gevrek), rutab (yarı yumuşak, yaş hurma) ve temr (ağaçta kurumuş, tam olgun).
Ayrı sayfada hesaplayın: Hurma fidanı hesaplama · Hurma verim hesaplama
Kaynaklar
- Wikipedia – Date palm (https://en.wikipedia.org/wiki/Date_palm)
- Wikipedia – Hurma (https://tr.wikipedia.org/wiki/Hurma)
- Date Palm Pests and Diseases - CGIAR (https://mel.cgiar.org/reporting/download/hash/85e057c9f3dbaf10c392824f5b1c87fc)
Hurma hakkında diğer yazılar
- Hurma Bakımı ve Budama Teknikleri: Verimi Artırma Yolları
- Hurma Fidanı Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim Rehberi
- Hurma Fidanı Seçimi: Çeşitler, Tozlaşma ve Kaliteli Fidan Rehberi
- Hurma Ağacı Gübreleme Rehberi: Ne Zaman ve Nasıl Gübrelenmeli?
- Hurma Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Toplanır?
- Hurma Hasat Sonrası: Saklama Koşulları, Raf Ömrü ve Kaliteyi Koruma Yöntemleri
- Hurma Hastalıkları: Belirtiler, Nedenleri ve Korunma Yolları
- Hurma İçin İklim ve Toprak İstekleri
- Hurma Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata
- Hurma Sulama: Ne Zaman, Ne Kadar ve Hangi Yöntemle Sulanmalı?
- Hurma Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)
- Hurma Verimi ve Ekonomik Değeri
- Hurma Ağaçlarında Gençleştirme ve Yeniden Dikim Rehberi
- Hurma Zararlıları ve Hastalıkları: Kırmızı Palmiye Böceği, Bayoud ve Entegre Mücadele