Çilek Nasıl Çoğaltılır? Tohum, Çelik ve Kol Ayırma Yöntemleri
Umut Fidancılık Uzman Ekibi3 dk okuma
Çilek hangi yöntemlerle çoğaltılır? Tohumdan çilek yetiştirme, yaprak çeliği ve kol (stolon) ayırma teknikleri hakkında bilmeniz gerekenler.
Çilek, meyve türleri içerisinde en hassas olanlardan biridir. Bahçenizde veya saksınızda yeni bitkiler elde etmek için kullanabileceğiniz birkaç farklı yöntem mevcuzu. Evdeki yetiştiriciler için en pratik olanlar, bitkinin kendi sürgünlerini (kollarını) ayırmak veya tohumla başlamaktır.
Tohumla Çilek Yetiştirme
Tohumla üretim, en zahmetli ama yeni çeşitler denemek için en heyecan verici yöntemdir. Bu süreçte sabırlı olmanız gerekir:
- Tohum Hazırlığı: İlk aşamada olgun meyveler toplanır. Meyvelerin içindeki tohumlar elle ezilerek çıkarılır.
- Ayıklama: Tohumlar su dolu bir kaba konur. Suyun dibine çöken sağlıklı ve iyi gelişmiş tohumlar seçilir; suyun üzerinde yüzenlar ise ayrılır.
- Kurutma ve Saklama: Seçilen tohumlar güzelce yıkanır ve gölgede kurutulur. Ekim zamanına kadar bu tohumları buzdolabında saklayabilirsiniz.
- Ekim: En uygun ekim zamanı nisan – ağustos ayları arasıdır. Çilek tohumu çok küçük olduğu için, ekim yapacağınız kumlu ve gübreli harca tohumları kumla karıştırarak serpmek daha iyi sonuç verir. Tohumların üzerine bir kapak koyarak nemi koruyabilirsiniz.
- Şaşırtma: Fideler 2–3 yapraklı olduğunda başka kaplara şaşırtılabilir; 5–6 yapraklı hale geldiklerinde ise asıl yerlerine dikilebilirler.
Kollardan (Stolon) Fide Elde Etme
Çileğin en doğal ve kolay çoğaltma yolu, bitkinin ana gövdesinden uzanan "kol" adı verilen sürgünleri kullanmaktır. Eğer bitkiniz çok sayıda kol veriyorsa, bu yöntemle çok sayıda fide elde edebilirsiniz:
- Söküm Zamanı: İyi bir fide anaçlığı için ağustos ayında hazırlık yapılmalıdır. Sonbaharda yavru bitkileri sökerek çoğaltabilirsiniz.
- Söküm Tekniği: Eğer fideleri uzağa göndermeyecekseniz veya hemen dikecekseniz topraklı sökebilirsiniz. Ancak fideleri uzağa gönderecekseniz veya soğuk havada saklayacaksanız, köklerin zarar görmemesi için topraksız söküm yapmalısınız.
- Dikim Mesafesi: Yeni fideleri dikerken anaçlar arasında yaklaşık yarım metre (50 cm) ara bırakmak sağlıklı gelişim için önemlidir.
- Dikim Detayı: Dikim yaparken genç veya orta yaşlı yaprakları, yaprak kınları ile birlikte, dipten yaklaşık 2 cm kadar aşağıdan iki yerden çizilerek dikmek faydalı olabilir.
Yaprak Çelikleri ile Çoğaltma
Eğer çok sayıda fideye ihtiyacınız varsa, yaprak çeliklerini kullanabilirsiniz. Bu yöntem biraz daha profesyonel bir bakım gerektirir:
- Hazırlık: Yaprak çelikleri tarladan alındıktan sonra su kaybını önlemek için ıslak çuvallarla taşınmalıdır. İsterseniz su kaybını azaltmak için yaprakların yarısını kesebilirsiniz.
- Ortam: Çelikleri kum ve perlit karışımı içeren bir ortama dikmelisiniz.
- Kritik Nokta: Köklenmenin sağlanabilmesi için çeliklerin mutlaka sisleme (nemli ortam) altında tutulması şarttır.
Çilek Fidanı ve Öne Çıkan Ürünler
Bahçede Dikkat Edilmesi Gerekenler
Çilek yetiştirirken verimi artırmak ve hastalıklardan korunmak için şu kültürel önlemleri mutlaka uygulamalısınız:
- Sulama ve Gübreleme: Damla sulama tercih edilmelidir. Aşırı azotlu (nitrojenli) gübrelemeden kaçınılmalıdır, çünkü bu durum aşırı yaprak gelişimine (vejetatif gelişim) neden olup meyve kalitesini düşürebilir.
- Hastalıkla Mücadele: Hastalıklı meyveleri bitkiden hemen koparıp tarladan uzaklaştırmalısınız. Özellikle kök çürüklüğü gibi durumlarda bitki canlılığını hızla yitirebilir.
- Hasat ve Saklama: Hasat edilen meyveler en kısa zamanda serin ve gölge bir yere taşınmalı, mümkünse hemen soğuk depoya konulmalıdır. Ambalaj kullanacaksanınız, meyvelerin ezilmemesi için delikli kaplar tercih etmelisiniz.
Çilek hesaplama araçları
Çilek fidesi hesaplama – arazime ne kadar çilek fidesi gerekir?
Standart dikim: 25 × 30 cm aralıkla üçgen dikim; frigo fideyle dekara 5.500–6.000, taze/tüplü fideyle 6.000–8.000 fide.
Çilek verim hesaplama – dönümden ne kadar çilek alırım?
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Bilmekte fayda var
- Alata Enstitüsü'ne göre bir dekardan 5–7 ton ürün alınabilir.
- İzmir'de üretici anketinde ortalama verim açıkta 3.340 kg/da, örtü altında 3.570 kg/da bulunmuştur.
- Alçak tüneller hasadı 1–2 hafta erkene çeker.
Ayrı sayfada hesaplayın: Çilek fidesi hesaplama · Çilek verim hesaplama
Kaynaklar
- çilek yetişticiliği (https://www.megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller_pdf/Çilek+Yetiştiriciliği.pdf)
- Çilek - Tarım ve Orman Bakanlığı (https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Belgeler/Uretici_Bilgi_Kosesi/Dokumanlar/cilek.pdf)
- Üreti̇ci̇ Rehberi̇ (https://www.konyadayatirim.gov.tr/assets/upload/dosyalar/cilek-uretici-rehberi-kop.pdf)
- Organík Çi̇lek Yeti̇şti̇ri̇ci̇li̇ği (https://arastirma.tarimorman.gov.tr/yalovabahce/Belgeler/brosurler/OrganikCilek.pdf)
Çilek hakkında diğer yazılar
- Çilek Bakımı ve Budama: Verimi Artıran Kültürel İşlemler
- Çilek Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim Rehberi
- Çilek Fidanı Seçimi: Hangi Çeşit Size Uygun?
- Çilek Gübreleme Programı: Ne Zaman, Hangi Gübre Verilmeli?
- Çilek Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Toplanmalı?
- Çilek Hasat Sonrası: Saklama Koşulları, Raf Ömrü ve İşleme Yöntemleri
- Çilek Hastalıkları: Belirtiler, Nedenleri ve Korunma Yolları
- Çilek Yetiştiriciliğinde İklim ve Toprak Şartları Nasıl Olmalı?
- Çilek Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata
- Çilek Sulama Rehberi: Ne Zaman, Hangi Yöntemle ve Ne Kadar Sulanmalı?
- Çilek Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)
- Çilek Yetiştiriciliğinde Verim ve Ekonomik Getiri
- Çilek Bahçelerinde Gençleştirme ve Yeniden Dikim Stratejileri
- Çilek Zararlıları ve Hastalıkları: Belirtiler, Takip ve Entegre Mücadele Yöntemleri