Bitki Yetiştirme Rehberi

Nar Zararlıları ve Mücadele Yolları: Unlu Bit, Harnup Güvesi ve Diğerleri

Nar bahçelerinde verim ve kaliteyi korumak, sadece ilaçlama yapmakla değil; zararlıların popülasyon dinamiklerini anlamak ve Entegre Zararlı Yönetimi (EZY) prensiplerini uygulamakla mümkündındır. Entegre mücadele; zararlının ekonomik zarar eşiğine ulaşıp ulaşmadığını saptayan, çevreye ve doğal düşmanlara en az zarar veren yöntemlerin bir arada kullanıldığı bir sistemdir. Bahçenizde sadece zararlıyı değil, onu baskılayan faydalı böcekleri de korumayı hedeflemelisiniz.

1. Nar Unlubiti (Planococcus citri) – En Kritik Zararlı

Fotoğraf: Unknown authorUnknown author · Public domain

Nar bahçelerinde unlubit mücadelesi, diğer zararlılara göre önceliklidir çünkü bu zararlı, diğer pek çok zararlıyı da bahçeye davet edebilir.

Zarar şekli: Bitki öz suyunu emerek beslenir. Salgıladığı tatlımsı sıvı madde (ballı madde), meyve, yaprak ve sürgünlerde fumajine (siyah küf tabakası) oluşmasına neden olur. Bu siyah tabaka fotosentezi engeller, bitki gelişimini zayıflatır ve meyvenin pazar değerini düşürür. Ayrıca salgıladığı bu tatlı madde; Harnup güvesi ve Portakal güvesi gibi zararlıları, ayrıca karıncaları cezbeder. Karıncalar, unlubitleri ağaçtan ağaca taşıyarak yayılımı hızlandırırken, bahçedeki faydalı böcekleri de uzaklaştırabilir.

Takip: Unlubit yumurta kümeleri haziran-temmuz aylarında ana gövde ve kök boğazındaki kabuk çatlaklarında; meyvelerde ise temmuz ayının ikinci yarısından itibaren görülmeye başlar. Yumurtadan çıkan nimfler meyve sap dibinde, meyvelerin birbirine temas ettiği yerlerde ve meyve kaliksinde (meyve tacı) yoğunlaşır.

Mücadele: Unlubit çok geniş bir konukçu yelpazesine sahiptir (zeytin, dut, bağ, muz vb.). Mücadelede öncelikle unlubit popülasyonunu düşürmeye odaklanılmalıdır. Kimyasal mücadele zorunluysa, doğal düşmanlara zarar vermeyen, ruhsatlı ve çevre dostu ürünler tercih edilmelidir. İlaçlama için uygun zaman ve doz konusunda mutlaka il/ilçe tarım müdürlüğüne danışın.

2. Harnup Güvesi (Eupoecilia ambiguella)

Zarar şekli: Larvalar yaşamlarının bir kısmını meyve tacı (kaliks) ve meyve içerisinde geçirir. Temmuz ayından itibaren yumurtalarını meyve tacına veya stamenlerin arasına bırakır. İlk dönemlerde meyve tacında beslenen larvalar, 3. dönemde meyve içine girerek tanelerde beslenmeye başlar. Zararın ilk belirtisi meyve kabuğunda kahverengileşme ve beneklenmedir; ardından kabukta çökme, çatlama ve meyvede tamamen çürüme görülür. Bu çürümeye, larvanın bulaştırdığı çürükçül mantarlar da eşlik eder.

Mücadele: Larvanın meyve içinde olması nedeniyle kimyasal mücadele oldukça güçtür. Bu nedenle kültürel önlemler ve unlubit mücadelesiyle dolaylı koruma çok önemlidir.

3. Nar Yaprakbiti (Aphis spp.)

Fotoğraf: Bibliographisches Institut Leipzig · Public domain

Zarar şekli: Yaprak altında, sürgün uçlarında, çiçek ve meyveler üzerinde koloniler kurarak beslenir. Bitki öz suyunu emerek bitki gelişimini durdurur. Salgıladığı tatlı madde sonucunda yine fumajin (siyah küf) oluşumuna yol açarak ürün kalitesini düşürür.

Risk Faktörleri: Sık dikim yapılmış, düzenli budanmamış (havasız kalmış) ve nem oranı yüksek bahçelerde daha yoğun görülür.

4. Zararlı ve Faydalı Akarlar – Takip ve Sayım Nasıl Yapılır?

Akar zararlıları (örneğin kırmızı örümcekler) ve onların doğal düşmanı olan faydalı akarların yoğunluğunu belirlemek için laboratuvar hassasiyetinde bir izleme yapılmalıdır.

İzleme Yöntemi: Bahçeyi temsil edecek şekilde, bahçenin farklı yön ve yüksekliklerinden seçilen 10 ağaçtan (ocak) toplam 100 adet yaprak (her ağaçtan 10 adet) toplanmalıdır. Bu örnekler bir polietilen torbada, buz kutusu içerisinde laboratuvara ulaştırılmalıdır. Laboratuvarda yapraklar fırçalanarak akarların vazelinli cam üzerine düşmesi sağlanabilir veya mikroskop altında doğrudan sayım yapılabilir.

Sayımlar: Vejetasyon süresince 1-2 hafta veya ayda bir aralıklarla; tomurcuk, çiçek, yaprak ve meyve üzerindeki zararlı ve faydalı türler kayıt altına alınmalıdır. Sayımlar gözle veya el lupu ile yapılabilir.

5. Genel Bahçe Yönetimi ve Önlemler

• Gübreleme ve Besleme: Yaprak analizlerine göre hareket edilmelidir. İyi yanmış çiftlik gübresi (genç ağaçlarda 10-15 m³/da, yaşlılarda 25-30 m³/da) ve bakla, fiğ gibi bitkilerle yapılan yeşil gübreleme toprağı azotça zenginleştirir. Ancak aşırı azot (N) kullanımı meyvenin geç olgunlaşmasına ve soğuk zararlarına karşı hassasiyet oluşmasına neden olabilir.
• Kültürel Önlemler: Düzenli budama yaparak ağaç içindeki hava sirkülasyonunu artırmak, unlubit ve yaprak biti gibi nem seven zararlıların yoğunluğunu azaltır.
• Biyolojik Dengenin Korunması: Zararlı popülasyonunu kontrol altında tutan faydalı böceklerin ve akarların korunması için geniş spektrumlu, çevreye zarar veren ilaçlardan kaçınılmalıdır.