Bitki Yetiştirme Rehberi

Kayısı Üretiminde Verim, Ekonomi ve Dünya Pazarı

Kayısı üretiminde verim ve dünya sıralaması

Türkiye, kuru kayısı üretiminde dünya genelinde birinci sırada yer almaktadır. 86 bin tonluk kuru kayısı üretimi ile dünya kuru kayısı üretiminin %52'sini tek başına karşılamaktadır. İran ise 24 bin tonluk üretimle ikinci sırada bulunmaktadır. Dünya kuru kayısı üretiminin geri kalan kısmını ise Özbekistan, Afganistan ve Çili gibi ülkeler oluşturmaktadır.

Yaş kayısı üretiminde de Türkiye, yıllık 500-800 bin ton üretim kapasitesiyle dünya lideri konumundadır. Ancak verimlilik konusunda dünya ortalamasının gerisinde kaldığımız noktalar mevcuttur. Örneğin, 2021 yılı verilerine göre dünya genelinde en yüksek verime sahip ülkelerden biri olan Özbekistan 11.731 kg/ha verim alırken, Türkiye'nin verimi 5.661 kg/ha ile dünya ortalamasının altında kalmaktadır.

Verimi etkileyen temel sorunlar nelerdir?

Kayısı tarımında ürün miktarını ve kalitesini doğrudan düşüren bazı kritik riskler bulunmaktadır. Üreticinin dikkat etmesi gereken en önemli unsurlar şunlardır:

• İlkbahar Geç Donları: Karasal iklimin hakim olduğu üretim alanlarında, çiçeklenme dönemindeki don olayları en büyük verim kaybı nedenidir.
• Şarka Virüsü (Plum Pox Virüs): Özellikle Avrupa ülkelerinde büyük kayıplara yol açan bu virüs, meyve kalitesini ve ürün miktarını ciddi oranda düşürebilmektedir.
• İklim Değişikliği: Değişen iklim koşulları, üretim miktarlarında dalgalanmalara neden olabilmektedir.

Kayısıda ekonomik değer ve pazar

Kayısı, hem yaş hem de kuru meyve olarak yüksek ekonomik değere sahip bir üründür. Dünya kuru meyve üretiminin yaklaşık %5'ini kayısı oluşturmaktadır. Kayısı üretiminde ekonomik başarı; doğru pazarlama, ürünün tanıtımı ve katma değeri yüksek yeni ürünlerin geliştirilmesine bağlıdır. Üretim maliyetleri ise bölgeye, kullanılan yönteme ve ülkeye göre büyük farklılıklar göstermektedir. Örneğin, üretim maliyetleri ABD ve Pakistan gibi ülkelerde 0.5 $/kg seviyelerindeyken, Fransa'da 2.0 $/kg seviyelerine çıkabilmektedir.

Üretim miktarlarındaki değişimler

Kayısı ve zerdali üretiminde yıllara göre belirgin artışlar ve azalışlar görülebilmektedir. Örneğin, 2024 yılı için yapılan tahminlere göre Türkiye'de kayısı üretiminin bir önceki yıla göre %69,7 oranında artışla yaklaşık 1.273 bin tona ulaşması beklenmektedir. Ancak geçmiş yıllarda verim düşüşlerine bağlı olarak üretimde ciddi kayıplar da yaşanmıştır.

Desteklemeler ve yatırım tavsiyesi

Meyve yetiştiriciliğinde verimi artırmak ve maliyetleri yönetmek için devlet desteklerinden faydalanmak önemlidir. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın sunduğu çeşitli destekleme programları bulunmaktadır. Bahçe kurulumu, budama, gübreleme veya ilaçlama gibi konularda en doğru ve güncel bilgi için mutlaka bağlı bulunduğunuz il/ilçe tarım müdürlüklerine danışmalısınız.