Bitki Yetiştirme Rehberi

Fidan dikim zamanı bölgenin iklimine göre değişir. Kış mevsiminin ılık geçtiği bölgelerde sonbaharda, yaprak dökümünden itibaren dikim yapılabilir. Ancak kışın çok şiddetli soğukların görüldüğü bölgelerde, fidanı korumak adına ilkbaharda, tomurcuklar kabarmadan hemen önce dikim yapılması daha uygundur.

Dikim mesafeleri; seçilen anaca, çeşide, toprağın yapısına ve iklim şartlarına göre farklılık gösterir. Sulanabilen ve derin topraklara sahip alanlarda dikim mesafeleri, susuz ve kıraç arazilere göre daha geniş tutulmalıdır. Bahçede kare, dikdörtgen veya üçgen dikim sistemlerinden biri tercih edilebilir.

Kare dikimde sıra arası ve sıra üzeri mesafe eşittir, bu sistem toprak işlemeyi kolaylaştırır ve büyük taçlı ağaçlar için uygundur. Dikdörtgen dikimde sıra arası mesafe sıra üzerinden daha fazladır, bu da birim alana daha az fidan demektir. Üçgen dikimde ise fidanlar eşkenar üçgen köşelerine dikilir; bu sayede ağaçlar güneş, hava ve topraktan en eşit şekilde yararlanır ancak toprak işleme daha zordur.

Türkiye'de en yaygın anaç zerdali çöğürüdür. Zerdali anacı kireç, nematod ve kurağa dayanıklıdır ancak ağır ve sulu topraklarda başarı göstermez. Taban suyu yüksek ve killi topraklarda ise erik anaçları (örneğin Myrobolan 29-C veya Pixy) tercih edilebilir. Nadiren de olsa şeftali ve badem anaçları da kullanılabilmektedir.

Fidan dikilirken aşı yeri toprak seviyesinden en az 10 cm yukarıda tutulmalıdır. Eğer aşı noktası veya kök boğazı toprağa gömülürse, boğaz kısmında yalancı kökler oluşur ve esas kökler havasızlıktan çürüyerek fidanın kurumasına neden olur. Dikimden sonra mutlaka can suyu verilmeli ve fidan bir hereğe ters sekiz şeklinde, oynak olacak şekilde bağlanmalıdır. Ayrıca aşı noktasının hakim rüzgar yönünün tersine bakmasına dikkat edilmelidir.

Azot, bitkinin gelişimi ve verimi için kritiktir. Azot topraktan kolayca uzaklaştığı için gübre tek seferde değil, birkaç parçaya bölünerek verilmelidir. Azot noksanlığında yapraklar sararır, aşırı kullanımda ise yapraklar mavimsel-yeşil renk alır, meyve olgunlaşması gecikir ve verim düşer. Azotun bir kısmı çiçeklenmeden 20 gün önce, kalan kısmı ise hasattan bir ay önce verilmelidir.

Fosfor, çiçek gözü oluşumunu ve meyve kalitesini etkiler; noksanlığında verim düşer ve meyve olgunlaşması gecikir. Potasyum ise meyvenin rengini, lezzetini ve kuru madde miktarını artırır; ayrıca ağacın hastalık, don ve kuraklığa direncini güçlendirir. Fosfor ve potasyum gübrelerinin tamamı erken ilkbaharda (Şubat-Mart gibi) verilebileceği gibi, bir kısmı hasat sonrasında da uygulanabilir.

Bahçe tesisi kurulmadan önce mutlaka 0-30, 30-60 ve 60-90 cm derinliklerinden numune alınarak toprak analizi yapılmalıdır. Gübreleme programı, özellikle de 0-30 cm derinlikteki analiz sonuçlarına göre belirlenmelidir. Toprak pH'ı ve EC değerinin yüksek olduğu yerlerde demir ve çinko neme bağlı olarak noksan görülebilir; bu durumda şelatlı gübreler kullanılmalıdır.

Bor, çiçekte polen kalitesini ve döllenmeyi doğrudan etkileyen bir mikro besin elementidir. Meyve tutumunu artırmak amacıyla çiçeklenmeden önce veya ağaçların uyku döneminde yapraktan bor uygulaması yapılabilir.

Fidan dikilmeden önce kök ve taç budaması yapılmalıdır. Yetişkin ağaçlarda ise meyve ağaçlarının şekli (goble, doruk dallı vb.) genellikle 3 yıl içinde oluşturulur. Mahsul budamasında sadece hastalıklı, kırılmış veya ışığı engelleyen dallar kesilmelidir. Şiddetli budamadan kaçınılmalıdır; çünkü aşırı budama ağacın zamk salmasına ve kalın dal kesimlerinin devam etmesi durumunda ağacın sararıp kurumasına yol açabilir. Kalın dal kesimleri 2-3 yıla yayılmalıdır.

Goble sistemi, yağışlı ve nemli bölgelerde ışığın maksimum alınması ve taç içindeki nemin azaltılarak mantari hastalıkların önlenmesi için uygundur. Ancak kurak ve sıcak bölgelerde bu sistemde gövde, yaprak ve meyvelerde yanıklar görülebilir. Ayrıca kar yükünün dalları kırma riski de göz önünde bulundurulmalıdır.

Evet, dikimden önce kök budaması yapılmalıdır. Yaralı, kırılmış veya birbirine girmiş kökler ayıklanmalı, uzun kökler ise dikim çukurunun büyüklüğüne göre kısaltılmalıdır. Ancak köklerin aşırı budanmamasına dikkat edilmelidir; çünkü ağaç sürgün vermeye başladığında ihtiyaç duyduğu besini depolanmış besin maddelerinden karşılamaya çalışacaktır.