Bitki Yetiştirme Rehberi

Kayısı Hastalıkları: Belirtiler, Nedenleri ve Korunma Yolları

Kayısı yetiştiriciliğinde verimi ve meyve kalitesini düşüren hastalıkların çoğu, nemli havalar ve bakımsız bahçeler nedeniyle ortaya çıkar. Bu hastalıklarla mücadelenin temel taşı ilaçlama değil, doğru bahçe yönetimidir. Hastalık belirtilerini erkenden fark etmek, ağaçlarınızın ömrünü uzatmak için kritiktir. İlaçlama yapmanız gerektiğinde yalnızca ruhsatlı ürünleri, etiketindeki doz ve zamanda kullanın ve mutlaka il/ilçe tarım müdürlüklerine danışın.

1. Monilya (Monilinia spp.)

Fotoğraf: Ina · CC0

Belirtiler: Mantari bir hastalık olan monilya, kayısı yetiştirilen tüm bölgelerde görülebilir. Hastalık; çiçek, çiçek sapı, meyve ve sürgünlerde ciddi zararlar yapar.

• Çiçeklerde: Çiçeklenmeden hemen sonra taç yapraklarda yağ lekesi gibi bir görünüm oluşur. Zamanla çiçek kahverengiye döner ve kurusa da dalda uzun süre asılı kalır.
• Yapraklarda: Yaklaşık 1 mm çapında, yuvarlak, yağ lekesi görünümünde lekeler oluşur. Kenarları kırmızımtırak, ortası koyu kahverengi olan bu lekeler zamanla dökülerek yaprakta delikler açar.
• Meyvelerde: 1-2 mm çapında, dağılmış yuvarlak lekeler görülür. Bazen bu lekeler birleşerek meyve yüzeyini sıvama şeklinde kaplar. Lekelerin ortası koyu, etrafı açık kırmızımsıdır; zamanla siyahlaşabilir. Meyve dokusu su kaybederek buruşur ve meyve mumyalaşarak dalda asılı kalır.
• Sürgünlerde: Sürgünler üzerinde yuvarlak, kahverengi-kırmızı lekeler oluşabilir.

Nasıl Yayılır? Nemli havalarda hastalık hızla yayılır. Mantar, kışın hastalıklı meyveler ve dallar üzerinde misel halinde kışı geçirir. İlkbaharda ise hastalıklı meyvelerden veya dallardan çiçeklere bulaşır.

Korunma ve Kültürel Önlemler:

• İlkbaharda enfekte olmuş yaprak, çiçek ve sürgünler kesilerek araziden uzaklaştırılmalıdır.
• Yere dökülen ve mumyalaşmış meyveler mutlaka toplanıp imha edilmelidir.
meyve üzerinde oluşan konidi (spor) kitlelerini engellemek için bahçe temizliğine önem verilmelidir.

2. Şarka Virüsü (Plum pox virus)

Fotoğraf: Jiri Sochor, Petr Babula, Vojtech Adam, Boris Krska, and Rene Kizek · CC BY 3.0

Belirtiler: Özellikle Ege, Akdeniz ve İç Anadolu bölgelerinde tespit edilen bu virüs, üretimde çok ciddi sorunlara yol açar.

• Yapraklarda: Damarlar boyunca renk açılması görülür.
• Çiçeklerde: Taç yapraklarda pembemsi renkli çizgiler oluşur.
• Meyvelerde: Halka şeklinde çöküntüler meydana gelir. Bu çöküntülerin olduğu yerler kahverengileşir ve çekirdekte de bu lekelerin iz düşümü görülür. Meyvenin tadı ve aroması bozulur, meyve tatsızlaşır.

Önemli: Bu virüsün kimyasal bir mücadelesi yoktur. Hastalığa yakalanan ağaçlardan üretim materyali alınmamalı ve bu ağaçlar sökülerek araziden uzaklaştırılmalıdır.

Korunma:

• Bahçe kurulurken mutlaka virüsten ari (temiz) fidan kullanılmalıdır.
• Hastalığa dayanıklı çeşitler ve anaçlar tercih edilmelidir.
• Hastalığı taşıyan yaprak bitleri (vektörler) ile mücadele edilmelidir.

3. Bakteriyel Kanser ve Zamklanma (Pseudomonas syringae pv. syringae)

Fotoğraf: Howard F. Schwartz · CC BY 3.0 us

Belirtiler: Özellikle kayısı, erik ve kirazda görülen bakteriyel bir hastalıktır. Ağaçların zayıflamasına, verimin azalmasına ve kalitenin düşmesine neden olur.

• Gövde ve Dallarda: Ana dallarda ve gövdede kanserli yapılar oluşur. Bu yapılar ıslak ve yanık bir görünümde olup, üzerinde zamk akıntısı görülür.
• Yapraklarda: Küçük, yuvarlak ve şekilsiz lekeler oluşur. Başlangıçta soluk yeşil, yağ lekesi görünümündeki lekeler zamanla açık kahve veya kirli beyaza döner; bu kısımlar kuruyup dökülerek yaprağı delikli hale getirir.
• Diğer kısımlar: Çiçekler, meyve sapları, gözler ve genç sürgünler de hastalıktan etkilenebilir.

Nasıl Yayılır? Bakteriler; sonbaharda budama yaralarından, göz diplerinden, yaprak izlerinden veya dolu/sırık vuruğu gibi yaralardan ağaca girer.

Korunma:

• Sağlıklı gözlerden üretilmiş fidanlar kullanılmalıdır.
• Budama sırasında kullanılan aletler her ağaç geçişinde dezenfekte edilmelidir.
• Hastalıklı dal ve sürgünler budanarak araziden uzaklaştırılmalıdır.

4. Diğer Kök ve Solgunluk Hastalıkları

Kayısı bahçelerinde kök sistemini ve ağaç sağlığını tehdit eden başka önemli hastalıklar da mevcuttur:

• Kök Hastalıkları: Köklerde urlara sebep olan Kök Kanseri; ayrıca Rosallinia kök çürüklüğü, Armillaria kök çürüklüğü ve Phytopthora kök boğazı çürüklüğü görülmektedir.
• Solgunluk Hastalıkları: Ağacın su iletimini bozarak kurumasına neden olan Verticillium solgunluğu gibi hastalıklar bahçede izlenmelidir.

Not: Bu tür kök ve solgunluk hastalıklarının belirtileri bölgeye ve çeşide göre değişebilir; kesin teşhis için mutlaka bölgenizdeki tarım müdürlüklerine danışın.