Bitki Yetiştirme Rehberi

Kayısı Nasıl Çoğaltılır? Tohum, Çelik ve Aşı Yöntemleri

Kayısı yetiştiriciliğinde fidan üretimi, genellikle aşı yöntemiyle gerçekleştirilir. Bahçe kurmak isteyenlerin en çok merak ettiği konu, çekirdekten (tohumdan) çıkan ağacın meyve verip vermeyeceğidir. Kayısıda tohum, meyve elde etmek için değil, aşının üzerine yapılacak olan anaç (çöğür) üretimi için kullanılır.

Tohumdan (Çekirdekten) Çoğalamaz mı?

Kayısı çekirdeği ekildiğinde çimlenir ve bir ağaç meydana gelir; ancak bu ağaç anne ağacın özelliklerini taşımaz. Çekirdekten gelen ağaçlar genellikle çok kuvvetli büyür ama meyve kalitesi düşük olabilir veya meyveye çok geç yatabilir. Bu yüzden çekirdekten yetişen bu bitkilere çöğür denir ve üzerine istediğimiz kaliteli kayısı çeşidini aşılarız.

Aşı Yöntemiyle Çoğaltma

Kayısıda en yaygın ve başarılı yöntem aşılamadır. Bu işlem iki aşamadan oluşur: Bir yanda tohumdan yetişmiş güçlü bir anaç (çöğür), diğer yanda ise kaliteli meyve veren çeşidin gözü veya kalemi.

Aşı türleri ve zamanları:

• Göz Aşısı: Haziran ayı içerisinde sürgün göz aşısı veya ağacın dinlenme dönemine yakın olduğu ağustos-eylül aylarında durgun göz aşısı yapılabilir.
• Aşı Yerinin Seçimi: Aşı, toprak seviyesinden yaklaşık 10-15 cm yukarıdan yapılmalıdır.

Aşının tuttuğunu nasıl anlarız?
Aşıdan 15-20 gün sonra, aşı gözünün bulunduğu yaprak sapına hafifçe dokunun. Eğer yaprak sapı yerinden düşmüyorsa aşı tutmuş demektir. Eğer sap düşüyorsa aşı başarısuna ulaşmamıştır; bu durumda vakit kaybetmeden tamir aşısı yapmalısınız. Tutmuş aşılardaki bağlar ise yaklaşık 20 gün sonra çözülmelidir.

Çelikle Çoğaltma

Kayısıda çelikle üretim, bitkinin dalından alınan parçaların köklendirilmesi işlemidir. İki ana tip çelik kullanımı mevcuttur:

1. Yeşil Çelikler (Yumuşak Çelikler): İlkbahardan yaprak dökümüne kadar olan dönemde alınır. Sürgün boyu 20-40 cm olduğunda, 15-25 cm uzunluğunda hazırlanır. Su kaybını önlemek için günün erken saatlerinde kesilmeli ve hemen uygun yere ulaştırılmalıdır.
2. Odun Çelikleri (Sert/Kışlık Çelikler): Bitkinin dinlenme döneminde (sonbahar, kış veya erken ilkbahar) alınır. Taşınması daha kolaydır. Köklenmeyi artırmak için perlit, kum veya torf gibi materyaller kullanılabilir.

Anaç Seçimi Neden Önemlidir?

Kayısıda kullanacağınız anaç, ağacınızın ömrünü, verimini ve hastalıklara direncini belirler. Seçim yaparken toprağınızın yapısına dikkat etmelisiniz:

• Zerdali Çöğürü: En yaygın kullanılan anaçtır. Kuraklığa, kirece ve kök nematoduna dayanıklıdır. Ancak ağır ve çok nemli topraklarda sıkıntı çıkarabilir.
• Erik Anaçları: Özellikle taban suyu yüksek ve killi (su tutan) topraklarda tercih edilir. Ancak bazı çeşitlerde aşı uyuşmazlığı riski vardır.
• Badem Anaçları: Kireçli ve çakıllı topraklarda, kuraklığa dayanıklılık için kullanılabilir.
• Şeftali Anaçları: Alüviyal, geçirgen ve hafif topraklarda uygundur ancak kayısı ile aşı uyuşmazlığı görülebilir.

Önemli Not: Fidan dikimi veya aşılama yaparken, çöğürlerin boylarını 40-50 cm’den keserek aşı parsellerine şaşırtabilirsiniz. Dikim sırasında sıra arası ve sıra üzeri mesafeler, kullandığınız anaç tipine ve yetiştirme amacınıza göre değişebilir. Bölgenizdeki toprak yapısına en uygun anaç ve yöntem için mutlaka İl/İlçe Tarım Müdürlüklerine danışın.