Bitki Yetiştirme Rehberi

İncir Budama Rehberi: Şekil Verme, Verim ve Gençleştirme Teknikleri

İncir yetiştiriciliğinde budama; ağacın formunu korumak, verimi artırmak ve ağacın ömrünü uzatmak için yapılan en kritik bakım işlemlerinden biridir. İncir ağaçlarında budama işlemleri, ağacın yaşına ve ihtiyacına göre şekil, ürün ve gençleştirme olmak üzere üç temel yönteme ayrılır.

Şekil (Terbiye) budaması nedir?

Yeni dikilen fidanlarda, ağaç henüz meyve vermeye hazır hale gelene kadar (ürüne yatana kadar) ağacın iskeletini ve tacını oluşturmak amacıyla yapılır. Bu süreç genellikle dikimden itibaren ilk 4 yılı kapsar.

• Yükseklik ayarı: Fidanlar genellikle topraktan en fazla 1 metre yüküklükten budanır; ancak bu yükseklik ihtiyaca göre 60 cm’ye kadar indirilebilir.
• Ana dal oluşumu: İlk kış budamasında ağaçta 3–4 adet ana dal bırakılmalıdır. Bu dallar gövde çevresine eşit dağıtılmalı ve aralarında 10–15 cm mesafe bırakılmalıdır. Seçilen ana dallar gövdeden 30–50 cm mesafeden budanmalıdır.
• Yan dal gelişimi: İkinci kış budamasında, her ana dalın ucuna yakın olan iyi gelişmiş yan dallardan 2 veya 3 tanesi seçilmelidir. Böylece ağaç, yukarıya veya dışa doğru açılan bir vazo şekli almalıdır.
• Yaz budaması: Yaz mevsiminde, ana dalların gelişmesini teşvik etmek için toprak yüzeyinden veya gövdeden çıkan gereksiz sürgünler temizlenmelidir.

Ürün (Verim) budaması nasıl yapılır?

Verim çağındaki ağaçlarda mevcut şekli korumak ve normal sürgün oluşumunu sağlamak amacıyla yapılır. Bu budamada amaç, yeterli sayıda 1 yaşlı dalın gelişmesini teşvik etmektir.

• Zamanlama: Esas budama, kış aylarında çok soğuk olmayan günlerde yapılmalıdır. Ancak hasat sırasında kuru veya kırık dallar daha rahat görülebildiği için, ağaçta hala yaprak varken yapılan budamalar da faydalıdır.
• Yapılacak işlemler: Kırılmış, çatallanmış, birbirinin üstüne binmiş, sıkışıklık oluşturan veya obur dediğimiz dallar dipten çıkarılmalıdır.
• Dikkat edilmesi gerekenler: Ürün budaması çok sert yapılmamalıdır; aksi halde ağaç aşırı sürgüne kaçarak verim kaybına neden olabilir. Eğer sürgünlerde sarkma veya kıvrılma yoksa, 1 yaşlı dalların tepe tomurcukları korunmalıdır.

Gençleştirme budaması ne zaman uygulanır?

Yaşlı, bakımsız, çeşitli nedenlerle zarar görmüş veya verimi düşmüş ağaçları yeniden canlandırmak için yapılır. İncir ağaçları yazın şiddetli güneşten etkilenebildiği için dallarda güneş yanıklığı ve sarkmalar görülebilir. Bu durum ağacı yaşlandırır.

• Yöntem: Çok kuru dallar tamamen kesilip atılır. Diğer dallar ise ana gövdeye yakın yerlerden kesilerek yeni sürgün oluşumu tetiklenir.
• Süreç: Gelişen yeni sürgünlerden yeni tacı oluşturacak olanlar bırakılır. Bu işlem bir yılda yapılabileceği gibi, ağacı yormamak adına iki yıla da yayılabilir.

Budama sırasında dikkat edilmesi gereken teknik detaylar

Budama işleminin başarısı, kullanılan aletlerin kalitesine ve kesim tekniğine doğrudan bağlıdır.

• Kesim tekniği: Bir yıllık dallarda kesim mutlaka boğum yerinden yapılmalı, dalın özü açıkta bırakılmamalıdır. Kalın dalları keserken dalın yarılmasını önlemek için kesime mutlaka dalın alt kısmından başlanmalıdır.
• Alet kullanımı: İnce dallar için budama makası, kalın dallar için ise testere kullanılmalıdır. Tüm budama aletleri, hastalık bulaşmasını önlemek için alevden geçirilerek dezenfekte edilmelidir.
• Yara bakımı: Kesilen kalın dal yaralarına mutlaka aşı macunu sürülerek kapatılmalıdır.
• Temizlik: Budama artıkları mutlaka toplanmalı, yakılmalı veya bahçeden uzaklaştırılmalıdır.

Budama sonrası hastalık önlemleri

Budama sonrası ağaçlar savunmasızdır. Hastalık girişini engellemek için şu adımlar izlenmelidir:

• Budamadan hemen sonra koruyucu uygulamalar yapılmalıdır.
• Büyük budama yaraları aşı macunu ile örtülmelidir.
• Budama işlemini takiben ağaçlara %2’lik bordo bulamacı uygulanmalıdır.
• Eğer ağaçta hastalık yeni başlamışsa, hastalıklı kısımlar sağlam dokuya kadar temizlenmelidir. Ancak hastalık tüm ağaca yayılmışsa, o ağaç tamamen sökülmelidir.
• Önemli: Hastalıklı ağaçlardan asla aşı kalemi veya çelik alınmamalıdır.

Ek Bilgi: Meyve ağırlığıyla dalların sarkmasını ve kırılmasını önlemek için, özellikle olgunluk döneminde dallara herek desteği verilmesi önerilir.