Bitki Yetiştirme Rehberi

Erik Nasıl Çoğaltılır? Tohum, Çelik ve Aşı Yöntemleri

Erik yetiştiriciliğinde en önemli kural şudur: Kültür erik çeşitleri tohumdan veya çelikle doğrudan üretilmez. Eğer bir erik çekirdeğini ekip ağaç yaparsanız, elde edeceğiniz ağaç yediğiniz meyvenin aynısı olmayacaktır. Erikte asıl amaç, istediğimiz kaliteli çeşidi, dayanıklı bir anaç (çöğür) üzerine aşılayarak çoğalamaktır.

Tohumla anaç yetiştirme

Tohum, erik çeşitlerini çoğaltmak için değil, aşının üzerine takılacağı sağlam köklere (anaçlara) sahip fidanlar yetiştirmek için kullanılır. Tohumdan gelen ağaçlar "anaç" görevi görür. Bu süreçte dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:

• Katlama işlemi: Erik çekirdekleri doğrudan ekildiğinde hemen çimlenmeyebilir. Çekirdeklerin düzgün ve yüksek çimlenme göstermesi için 0-4,4 °C gibi düşük sıcaklıklarda yaklaşık 120-130 gün boyunca "katlama" denilen soğuk dinlendirme sürecinden geçirilmesi gerekir.
• Dikim: Katlanan çekirdekler tohum tavalarına veya doğrudan şaşırtma parsellerine dikilebilir.
• Bakım: Tohum ve şaşırtma aşamasında ot alma, sulama, gübreleme ve zararlılarla mücadele gibi kültürel işlemler zamanında yapılmalıdır ki anaçlar kuvvetli büyüsün.

Aşıyla çoğaltma (En temel yöntem)

Erik çeşitlerinin çoğaltılmasında kullanılan en yaygın ve başarılı yöntem aşıdır. Fidanlıklarda en çok tercih edilen metot durgun göz aşısıdır. Ancak ekolojik şartların uygun olduğu yerlerde sürgün göz aşısı, büyük ağaçlarda ise kalem aşılarından da faydalanılabilir.

Aşı yaparken dikkat edilmesi gereken hayati noktalar:

• Temizlik: Kullanılan aşı kalemleri ve aşı aletleri mutlaka temiz olmalıdır.
• Hastalık önlemi: Eğer bahçenizde kanser gibi hastalıklar varsa, budama aletlerinizi sık sık %3’lük lizol eriyiğine veya %10’luk sodyum hipoklorite batırarak temizlemelisiniz.
• Yarayı kapatma: Budama yapılan yerlere %5’lik göztaşı eriyiği sürülmeli ve kuruduktan sonra aşı macunu ile kapatılmalıdır.

Doğru anaç (çöğür) seçimi nasıl yapılır?

Erik yetiştirirken hangi anaç üzerine aşı yapacağınız, toprağınızın yapısına ve istediğiniz verime göre değişir. Yanlış anaç seçimi, ağacın büyümesini durdurabilir veya meyve kalitesini düşürebilir.

Popüler Anaçlar ve Özellikleri:

1. Can Eriği (P. cerasifera): Yurdumuzda en çok kullanılan anaçtır. Farklı iklim ve toprak şartlarına uyum sağlar. Hafif, kumlu topraklarda çok iyi gelişir. Kök çürüklüğüne ve kuraklığa dayanıklıdır ancak kök ur nematoduna karşı hassastır. Bu anaç üzerine aşılı ağaçlar çok verimli ve uzun ömürlü olur.
2. Zerdali (Kayısı çöğürü): Özellikle nematodlu, kumsal topraklarda kullanılabilir. Kuvvetli bir anaçtır; sıcak, süzek ve kireçli topraklara uygundur. Japon erik çeşitleri bu anaç üzerinde Avrupa eriklerine göre daha iyi gelişir.
3. Pixy: Bodur bir anaçtır. Üzerine aşılı eriklerin daha iri, daha şekerli ve erken meyve veren ağaçlar olmasını sağlar. Sulak ve verimli topraklarda çok iyidir ancak kökleri yüzeysel olduğu için kurak arazilerde tavsiye edilmez.
4. Şeftali Çöğürü: Orta kuvvetli bir anaçtır. Sıcak ve tınlı topraklarda kullanılabilir. Ancak bazı sofralık erik çeşitleri ile iyi uyuşmayabilir.

Bahçe kurulumunda dikim mesafesi

Dikim mesafesi; kullandığınız anaca, çeşide, bölgenin ekolojisine ve bakım şartlarına göre değişir. Genel bir kural olarak:

• Zayıf ve az derin topraklarda 5x6 m mesafeler tercih edilebilir.
• Daha kuvvetli topraklarda ve kuvvetli anaçlarda 7x9 m civarında dikim yapılabilir.
• Eğer Pixy gibi bodur bir anaç kullanıyorsanız, ağaçlar daha sık dikilebilir (dekara 100-200 ağaç gibi).

Not: Bölgenizdeki toprak yapısına en uygun anaç ve çeşit seçimi için mutlaka il/ilçe tarım müdürlüklerine veya uzman ziraat mühendislerine danışın.