Bitki Yetiştirme Rehberi

Elma Nasıl Çoğaltılır? Tohum, Aşı ve Anaç Seçimi

Elma yetiştiriciliğinde en kritik konu, ağacın hangi yöntemle çoğaltıldığıdır. Elma, tohumdan ekildiğinde "heterozigot" yani genetik olarak çok değişken bir yapı sergiler. Bu da demek oluyor ki; yediğiniz çok lezzetli bir elmanın çekirdeğini ekerseniz, çıkan ağaç anne ağacın özelliklerini taşımaz, tamamen farklı ve belki de verimsiz bir meyve verebilir. Bu yüzden bahçecilikte elma, neredeyse tamamen aşı yoluyla çoğaltılır.

Tohumla çoğaltma (Sadece anaç üretimi için)

Elma çekirdeği ekildiğinde çimlenir ve bir ağaç meydana gelir; ancak bu ağaç "çöğür" olarak adlandırılır. Çöğür anaçlar, çok yüksek boylu ağaçlar oluşturur ve meyveye yatması (meyve verme süreci) çok uzun sürer. Tohum kullanımı, meyve elde etmek için değil, sadece üzerine aşılama yapılacak olan anaç (kök sistemi) üretiminde kullanılır. Eğer amacınız sadece hobi amaçlı bir ağaç yetiştirmekse tohum kullanabilirsiniz, ancak ticari veya standart bir verim bekliyorsanız tohumdan gelen ağaç sizi hayal kırıklığına uğratabilir.

Aşıyla çoğaltma (Asıl yöntem)

Elma fidanlarının karakteristik özelliklerini (meyve tadı, rengi, büyüklüğü) korumak için vegetatif (klonal) çoğaltma, yani aşı yöntemi kullanılır. Bu yöntemde, istediğiniz kaliteli elma çeşidinin bir parçası (göz veya kalem), uygun bir anaç üzerine nakledilir.

Elma aşılama sürecinde dikkat edilmesi gerekenler:

• Aşı Kalemi Seçimi: Kullanılacak dalın veya gözün sağlıklı, hastalıksız ve türü belli olmalıdır.
• Aşı Yerinin Kapatılması: Aşı sırasında oluşan yara yerleri mutlaka aşı macunu ile kapatılmalıdır. Bu, mikropların aşı yerine girmesini engeller.
• Dezenfeksiyon: Budama ve aşı yaparken kullanılan makaslar, her seferinde %10'luk çamaşır suyuna daldırılarak temizlenmelidir. Bu, bir ağaçtan diğerine hastalık taşınmasını önlemek için hayati önem taşır.

Anaç seçimi: Ağacınız ne kadar büyüyecek?

Elma fidanı alırken sadece meyve çeşidine değil, üzerine aşılı olduğu anaca da bakmalısınız. Anaç, ağacın boyunu, verimini ve hastalıklara direncini belirler. Türkiye'de en çok kullanılan anaçlar şunlardır:

Not: Eğer MM106 gibi yarı bodur bir anaç kullanıyorsanız, ağacın formunu korumak için çam şekli (tek liderli) veya kuvvetli çeşitlerde modifiye lider terbiye sistemini uygulamanız önerilir.

Fidan dikerken ve bakarken dikkat!

Yeni bir elma bahçesi kurarken veya fidan dikerken şu temel kuralları asla atlamayın:

1. Toprak Yapısı: Ağır ve su tutan (drenajı bozuk) topraklara elma dikmeyin. Özellikle yarı bodur anaçlar drenaj sorunu olan yerlerde iyi sonuç vermez.
2. Fidan Sağlığı: Fidan alırken mutlaka sağlıklı, gözleri dolgun ve sert yapılı olanları seçin.
3. Hastalık Kontrolü: Eğer bahçenizde ağır hasta, kanserli ağaçlar varsa bunları mutlaka söküp yakmalı ve çukurunu sönmemiş kireçle doldurmalısınız.
4. Zararlı Takibi: Yaprak biti ve psillid gibi zararlılar hastalık yayılımını hızlandırır; bu zararlılarla mücadele edilmelidir.