Bitki Yetiştirme Rehberi

Asma (Üzüm) Hakkında Genel Bilgi

Asma (Vitis vinifera), yaprak döken, odunsu bir bitki türüdür ve botanik açıdan bir bakka olarak sınıflandırılır. Tarih boyunca insanlığın en önemli gıda kaynaklarından biri olan üzüm; taze meyve, kurutulmuş meyve (kuru üzüm, sultaniye, kuş üzümü), meyve suyu, sirke, reçel ve şarap yapımında kullanılan çok yönlü bir üründür. Meyveleri salkımlar halinde oluşur; renkleri ise beyaz (aslında yeşil), kırmızı, siyah, lacivert, sarı, turuncu ve pembe tonlarında olabilir.

Üzümün kökeni ve tarihçesi nedir?

Üzüm yetiştiriciliğinin yaklaşık 8.000 yıl öncesine dayandığı bilinmektedir. Anavatanı, Anadolu'yu da içine alan Küçük Asya, Kafkasya ve Orta Doğu bölgeleridir. Özellikle Gürcistan ve Ermenistan çevresinde çok eski yerleşimlere rastlanmaktadır. Anadolu, üzümün gen merkezi sayılır; bu topraklarda 1.200'den fazla yerli çeşit bulunmaktadır. Bu değerli çeşitlerin bir kısmı, Tekirdağ Bağcılık Araştışma Enstitüsü bünyesindeki Millî Koleksiyon Bağı'nda korunmaktadır.

Dünyada ve Türkiye'de üzüm yetiştiriciliği

Üzüm, iklim koşullarına uyum sağlayabilen bir bitkidir. Evcilleştirilmiş üzümlerin çoğu, Akdeniz, Orta Avrupa ve Güneybatı Asya'ya özgü olan Vitis vinifera türünden gelir. Bu tür, Antarktika hariç dünyanın her kıtasında yetiştirilebilmektedir. Türkiye'de ise bağcılık, iklim ve toprak yapısına göre geniş bir alana yayılmıştır. Dünyada 15.000'den fazla çeşit olduğu tahmin edilse de, ekonomik değeri olan çeşitlerin sayısı sınırlıdır.

Üzümün kullanım alanları nelerdir?

Üzüm, çok geniş bir kullanım yelpazesine sahiptir:

• Taze tüketim: Sofralık olarak salkım halinde tüketilir.
• Kurutulmuş ürünler: Kuru üzüm, sultaniye ve kuş üzümü gibi değerli atıştırmalıklar üretilir.
• İçecek ve fermente ürünler: Şarap yapımının temel taşıdır; ayrıca üzüm suyu ve sirke üretiminde kullanılır.
• Gıda yan ürünleri: Reçel, marmelat ve bazı özel yağların yapımında değerlendirilir.

Asma yetiştiriciliğinde bilinmesi gereken üç temel özellik

1. Toprak seçiciliği ve pH dengesi: Asmalar derin, iyi havalanan ve yumuşak dokulu toprakları sever. pH değeri 9'un üzerinde olan çok tuzlu topraklarda veya çok düşük pH'lı (asit) topraklarda besin elementlerinin (özellikle fosfor) alımı zorlaşır. Bağ kurmadan önce mutlaka toprak analizi yaptırılmalı ve anaç seçimi bu sonuçlara göre yapılmalıdır.
2. Besin ihtiyacı ve gübreleme: Asma; azot, fosfor, potasyum, kükürt, demir, kalsiyum gibi 17 temel elemente ihtiyaç duyar. Ancak uzun süreli tek yönlü (tek tip) gübreleme, bitkide şiddetli besin noksanlıklarına yol açabilir. Bu yüzden iki-üç yılda bir yaprak analizi ile besleme programı güncellenmelidir.
3. Kök yapısı ve su durumu: Asma kökleri oldukça derine inebilir. Ancak taban suyunun 50-60 cm'den az olduğu, yani kök bölgesinde suyun biriktiği ağır ve aşırı sulu topraklardan kaçınılmalıdır. Kumlu topraklar filoksera zararlısına karşı avantaj sağlasa da, aşırı kumlu yapılar aroma ve kalite kaybına neden olabilir.