Bitki Yetiştirme Rehberi

Asma (Üzüm) Nasıl Çoğaltılır? Çelik, Aşı ve Daldırma Yöntemleri

Asma (üzüm) yetiştiriciliğinde amaç, anaç ve çeşit özelliklerini koruyarak verimli bağlar kurmaktır. Üzümde çoğaltma işlemleri temel olarak çelikle, aşıyla ve daldırma yöntemiyle yapılır. Bahçe kurulumunda kullanılan fidanların çoğu, belirli anaçların üzerine istenen üzüm çeşidinin aşılanmasıyla elde edilir.

Çelikle çoğaltma (Odun ve Yaz Sürgünü)

Asmanın bir yıllık dallarından alınan çelikler, alındıkları omcanın tüm özelliklerini taşır. Bu yöntem, kaliteli çeşitlerin kolayca çoğaltılmasına olanak sağlar. İzlenmesi gereken adımlar şöyledir:

• Çelik Seçimi: Sağlıklı ve verimli dallardan, 20–40 cm uzunluğunda, 6–10 mm çapında çelikler hazırlanır.
• Yaz Sürgünleri: Sadece odunsu çelikler değil, yaz sürgünlerinin parçaları da sisleme üniteleri altında köklendirilerek fidan elde edilebilir.
• Dikim ve Gelişim: Hazırlanan çelikler uygun ortamlarda köklendirildikten sonra fidanlık aşamasını tamamlayarak bağa dikilmeye hazır hale gelir.

Aşıyla çoğaltma (Masa Başı ve Bağda Aşı)

Aşıda en kritik nokta, anaç ve kalem (çelik) parçalarının olabildiğince aynı çapta hazırlanmasıdır. İki ana yöntem kullanılır:

1. Masa Başı Aşıları (Omega Aşı):
Bu yöntem genellikle profesyonel fidanlıklarda, kontrollü ortamlarda uygulanır.

1. Aşılı köklü fidan üretmek için anaçlardan alınan çelikler, kültür çeşidinden alınan kalemlerle omega tipi aşı makası kullanılarak aşılanır.
2. Aşı yerlerinin kaynaşması (kallus oluşumu) için aşılı materyaller 26-28 °C sıcaklık ve %8ç85-95 nem oranına sahip aşı banyosunda, talaş veya su içinde yaklaşık 21 gün bekletilir.
3. Aşı yerlerinin kurumaması için parafinleme işlemi yapılır.

2. Bağda Yapılan Aşılar (Yarma, Kabuk Altı, İngiliz Aşısı):
Bağdaki mevcut asmaları yeni bir çeşide dönüştürmek için kullanılır.

1. Başparmak kalınlığında hazırlanan köklü anaçların üzerine, 8-9 mm çapındaki kalemler yerleştirilir.
2. Yöntem olarak yarma, kakma, kabuk altı, İngiliz aşısı (dilcikli) veya yonga aşıları tercih edilebilir.
3. Aşı başarısı için kesitlerin düzgün olması, parçaların sıkıca tutturulması ve uygun nem/sıcaklık sağlanması şarttır.
4. Su kaybını önlemek için bağda yapılan aşılarda, bağlama işleminden sonra kalem üzerine 3–5 cm yüksekliğe kadar nemli ve gevşek toprak yığılarak kümbet yapılmalıdır.

Daldırma yöntemi

Bu yöntem, özellikle filoksera zararlısının yaygın olmadığı bölgelerde, boş olan alanları doldurmak amacıyla kullanılır. Süreç şu şekilde işler:

• Asmanın bir yıllık dalı, gövdeden ayırmadan toprağa doğru yönlendirilir.
• 25–30 cm derinliğindeki bir çukura dal gömülür, ucunun toprak üstünde kalması sağlanır.
• Dalın yanına bir herek bağlanarak desteklenir.
• Toprak altındaki gözler köreltilir; toprak üstündeki kısım ise iki göz üzerinden budanır.
• Ertesi yıl, dalın asma ile toprak arasında kalan kısmı kesilerek yeni bir bitki elde edilir.

Anaç Seçiminde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bağ kurarken kullanılacak anaç, bölgenizin toprak yapısına ve zararlılara karşı dayanıklılığına göre seçilmelidir. Örneğin, filoksera zararlısının olduğu yerlerde Amerikan asma anaçlarının kullanılması zorunludur. Bazı anaçlar (örneğin V. rupestris türevleri) çok kuvvetli gelişirken, bazıları (örneğin 99 R benzeri yapılar) kuraklığa daha dayanıklıdır. Toprak yapınızdaki kireç oranı veya taban suyu yüksekliği, seçeceğiniz anaç tipini doğrudan etkiler. Bu konuda kesin karar vermeden önce mutlaka bölgenizdeki il/ilçe tarım müdürlüklerine danışın.