Tozlayıcı Nedir? Ne İşe Yarar?
Umut Fidancılık Uzman Ekibi2 dk okuma
Ağacınız bol çiçek açıyor ama meyve tutmuyorsa, sorunun kaynağı çoğu zaman tozlanmadır. Bu yazıda tozlayıcının ne olduğunu, ne işe yaradığını ve bahçede nasıl planlanması gerektiğini anlatıyoruz.
Tozlanma Nedir?
Tozlanma, çiçeğin erkek organındaki polenin dişi organın tepeciğine taşınmasıdır. Ardından gerçekleşen döllenme ile meyve ve tohum oluşur. Meyve ağaçlarında polen genellikle arılar başta olmak üzere böceklerle, bazı türlerde ise rüzgârla taşınır.
Kendine Verimli ve Kendine Verimsiz
- Kendine verimli: Bir çeşidin çiçekleri, aynı çeşidin poleniyle döllenebilir. Tek ağaç bile meyve verir. (Örn. çoğu şeftali, nektarin, vişne, ayva, muşmula; bazı erik, badem ve kiraz çeşitleri)
- Kendine verimsiz (kendine uyuşmaz): Bir çeşidin çiçekleri, aynı çeşidin poleniyle döllenemez; başka bir uyumlu çeşidin polenine ihtiyaç duyar. (Örn. çoğu elma, armut, kiraz, Japon eriği, badem ve kestane çeşitleri)
Tozlayıcı Nedir?
Tozlayıcı, kendine verimsiz ana çeşidin çiçeklerini döllemek için bahçeye dikilen, ana çeşitle uyumlu ve aynı zamanda çiçek açan başka bir çeşittir. Tozlayıcı çeşit, aynı zamanda kendi meyvesini de verir; bu nedenle çoğu zaman pazar değeri olan bir çeşit seçilir.
İyi Bir Tozlayıcının Özellikleri
- Ana çeşitle aynı dönemde çiçek açmalı (çiçeklenme zamanları örtüşmeli).
- Ana çeşitle genetik olarak uyumlu olmalı (özellikle kirazda uyuşmazlık grupları önemlidir).
- Bol ve canlı polen üretmeli.
- Düzenli çiçek açmalı.
- Mümkünse kendi meyvesi de pazarlanabilir olmalı.
Bahçede Tozlayıcı Yerleşimi
- Genellikle bahçenin %10-20'si tozlayıcıya ayrılır.
- Tozlayıcılar her sırada belirli aralıklarla (örneğin her 8-10 ağaçta bir) veya her 2-4 sırada bir tam sıra olarak dikilebilir.
- Arıların ağaçlar arasında kısa mesafelerde gezdiği düşünülerek tozlayıcılar bahçeye dengeli dağıtılmalıdır.
- Elma bahçelerinde süs elması (Malus) türleri, az yer kaplayan etkili tozlayıcılar olarak sıralar arasına yerleştirilebilir.
- Rüzgârla tozlanan türlerde (ceviz, kestane, zeytin) hâkim rüzgâr yönü dikkate alınmalıdır.
Öne Çıkan Ürünler
Arıların Rolü
Tozlayıcı çeşit tek başına yeterli değildir; polenin taşınması için arılara ihtiyaç vardır. Çiçeklenme döneminde:
- Dekara 1-2 bal arısı kovanı önerilir.
- Arılara zararlı ilaçlamalardan kaçınılmalıdır.
- Bahçe çevresindeki çiçekli bitkiler, yaban arılarını destekler.
Tozlanmayı Olumsuz Etkileyen Durumlar
- Çiçeklenmede soğuk, yağmurlu ve rüzgârlı hava
- İlkbahar donları
- Aşırı sıcak ve kuru rüzgârlar
- Bor eksikliği
Doğru tozlayıcı planı ve yeterli arı, meyve bahçenizde bol çiçeğin bol meyveye dönüşmesinin anahtarıdır. Fidan alırken ana çeşidinizin tozlayıcı ihtiyacını mutlaka sorun.