Kavak Nasıl Çoğaltılır? Tohum, Çelik ve Aşı Yöntemleri
Umut Fidancılık Uzman Ekibi3 dk okuma
Kavak tohumdan mı yetişir? Çelikle kavak üretimi nasıl yapılır? Melez kavak fidanı seçerken nelere dikkat edilmelidir? Adım adım çoğaltma teknikleri.
Kavaklar, çok hızlı büyümeleri ve ekonomik değerleri nedeniyle hem ormancılıkta hem de tarımsal amaçlı yetiştiricilikte sıkça tercih edilir. Kavak çoğaltımında en yaygın ve başarılı yöntemler çelikle üretim ve tohumla üretimdir. Bahçe kurmak isteyenler için çelikle üretim, istenen çeşidin özelliklerini korumak adına en garantili yoldur.
Çelikle çoğaltma (En etkili yöntem)
Melez kavak yetiştiriciliğinde en iyi sonuçlar, doğru seçilmiş gövde çelikleri ile alınır. Çelik hazırlarken ve dikerken şu adımlara dikkat edilmelidir:
- Çelik Seçimi: Çelikler, çok yaşlı olmayan ağaçların bir yaşındaki sürgünlerinden veya özel çelik bahçelerinden elde edilmelidir. Çelik alınırken gövdenin odunlaşmış ve tomurcukların tam oluşmuş olması şarttır.
- Ölçüler: En iyi verim için çelik kalınlığı 15 mm ile 30 mm arasında (yaklaşık bir baş parmak kalınlığında) olmalıdır. Çelik uzunluğu ise genellikle 20-22 cm civarında, üzerinde 5-6 adet tomurcuk bulunacak şekilde ayarlanmalıdır.
- Kesim Şekli: Çeliklerin üst kısmı düz, alt kısmı ise meyilli kesilmelidir. Bu yöntem hem dikim sırasında çeliğin kolayca toprağa girmesini sağlar hem de dikim yönünün (alt-üst) karıştırılmasını önler.
- Dikim Zamanı ve Toprak: Don korkusu olmayan bölgelerde büyümenin durduğu herhangi bir mevsimde dikim yapılabilir; ancak toprağın mutlaka tavda (nemli ve yumuşak) olması gerekir. Toprak; derin, gevşek, organik maddece zengin ve hafif alkalen olmalıdır.
- Dikim Aralığı: Fidanlıkta çelikler arası mesafe 50 cm'den az olmamalıdır. Sıra aralıkları ise 1.50 m ile 2.00 m arasında tutulmalıdır.
Tekleme ve Budama İşlemleri
Çelikler toprağa dikildikten sonra genellikle birden fazla sürgün verirler. Bu sürgünler 35-40 cm boyuna ulaştığında, en kuvvetli olan bir tanesi bırakılır, diğerleri dipten kesilir. Bu işleme tekleme denir. Teklemeden bir veya iki gün sonra mutlaka sulama yapılmalıdır. İlk yıl genellikle başka budama yapılmaz. İkinci yıl, yapraksız dönemde (vejetasyon başlamadan önce) gövdenin üçte bir kısmındaki dallar budanarak çatal tepeler düzeltilir; ancak fidanın gelişimini engellememek için aşırı budamadan kaçınılmalıdır.

Tohumla çoğaltma
Titrek kavak gibi türlerde tohumla üretim doğal bir yöntemdir. Tohumlar rüzgâr ve su yoluyla açıklık alanlara taşınarak çimlenebilir. Özellikle kayalık veya taşlık alanlarda, uygun nem ve toprak bulduğunda tohumlar kendi kendine gençlikler oluşturabilir. Ancak ticari ve hızlı bir bahçe kurulumu için çelik yöntemi daha kontrollü bir gelişim sağlar.
Öne Çıkan Ürünler
Aşıyla çoğaltma
Kavaklarda aşı çalışmaları özellikle ıslah programlarında kullanılır. Yapılan araştırmalar, farklı aşı tekniklerinden yan aşı (side graft) yönteminin tutma oranının diğer yöntemlere göre daha yüksek olabildiğini göstermektedir. Aşı yapılacak materyalin sağlıklı olması ve doğru teknikle uygulanması başarı için kritiktir.
Fidan alırken dikkat edilmesi gerekenler
Eğer hazır fidan satın alacaksanız, fidanın kalitesini şu kriterlere göre kontrol edebilirsiniz:
- Çap Kontrolü: 2 yaşındaki fidanlarda, yerden 1.00 m yükseklikten ölçülen çap 4.0 cm'den büyükse I. sınıf, 2.5-4.0 cm arasındaysa II. sınıf kabul edilir. 2.5 cm'den ince olan cılız fidanlar kullanılmamalıdır.
- Sağlık Durumu: Kırık, yaralı, hastalıklı veya böcek tahribatı bulunan fidanlar tercih edilmemelidir. Özellikle gövde üzerindeki şişkinlikler, zararlıların varlığına işaret edebilir.
- Hastalık Belirtileri: Kabukta esmerden siyaha dönen lekeler veya kabuk üzerinde görülen küçük siyah kabartılar (mantar belirtisi olabilir) fidanın sağlığını tehdit ediyor demektir.
Kaynaklar
- KAVAK FIDANLIK TEKNIĞI - ogm.gov.tr (https://www.ogm.gov.tr/kavakcilik/e-kutuphane-sitesi/Dokumanlar/Melez+Kavak+Fidanı+Yetiştiriciliği.pdf)
- Successful grafting in poplar species (Populus spp.) breeding (https://research.fs.usda.gov/download/treesearch/13276.pdf)
- KAVAK ZARARLISI ÖNEMLİ MANTAR, VİRÜS ve BAKTERİLER (https://www.ogm.gov.tr/kavakcilik/e-kutuphane-sitesi/Dokumanlar/Kavak+Hastalıkları.pdf)
- Titrek kavak (Populus tremula L.) meşcerelerinin ekolojik ve ... (https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2370686)
- Kastamonu Yöresi Kavak Zararlıları - DergiPark (https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/273239)
Kavak hakkında diğer yazılar
- Kavak Budama ve Bakım Teknikleri: Fidan Gelişimi ve Verim Artırma
- Kavak Fidanı Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim Rehberi
- Kavak Fidanı Seçimi: Hangi Çeşit ve Nasıl Kaliteli Fidan Alınmalı?
- Kavak Gübreleme Rehberi: Ne Zaman ve Hangi Gübre Verilmeli?
- Kavak Hasadı: Doğru Zaman ve Verimli Toplama Yöntemleri Nelerdir?
- Kavak Hasadı Sonrası: Odun ve Biyokütle Kullanımı, Depolama ve Değerlendirme
- Kavak Hastalıkları: Belirtiler, Nedenleri ve Korunma Yolları
- Kavak Yetiştiriciliğinde İklim ve Toprak İstekleri Nelerdir?
- Kavak Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata
- Kavak Sulama Rehberi: Ne Zaman, Ne Kadar ve Hangi Yöntemle Sulanmalı?
- Kavak Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)
- Kavak Yetiştiriciliği: Verim, Kullanım Alanları ve Ekonomik Değeri
- Kavaklıkların Gençleştirilmesi ve Yeniden Dikim Teknikleri
- Kavak Zararlıları: Zararlı Böcekler, Mantar Hastalıkları ve Mücadele Yöntemleri