Yozgat Çekerek'te fidan arayanlar için marul yetiştiriciliğini 2 dönümlük örnek bir arazi üzerinden anlattık. Aşağıdaki hesaplama aracına kendi arazinizi yazarak kaç fidan gerektiğini ve beklenen verimi görebilirsiniz.
Standart dikim: sıra arası 30–40 cm, sıra üzeri 25–30 cm.
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Ayrı sayfada hesaplayın: Marul fidesi hesaplama · Marul verim hesaplama
Marul, hızlı büyüyen ve kısa ömürlü bir sebze olduğu için geleneksel meyve ağaçlarındaki gibi bir "budama ile gençleştirme" yöntemi uygulanmaz. Marulda verim kaybı veya bitki sağlığının bozulması, genellikle bitkinin yaşam döngüsünün sonuna gelmesi, hastalıklar veya toprak yorgunluğu ile ilgilidir. Bu durumda odak noktamız, mevcut bitkiyi kurtarmaktan ziyade, bir sonraki ekim dönemini nasıl daha sağlıklı planlayacağımız olmalıdır.
Marulda büyüme bozuklukları, baş yapmama veya şekilsiz bitki gelişimi gibi sorunlar genellikle besin eksikliklerinden kaynaklanır. Eğer bitkiniz gelişim aşamasında besin yetersizliği yaşıyorsa, doğru gübreleme ile toparlanma şansı olabilir. Ancak aşağıdaki durumlar söz konusuysa bitkiyi kurtarmak pek mümkün değildir:
Marul yetiştiriciliğinde en büyük hatalardan biri, verimi düşen bir bölgeye hemen yeni tohum veya fide ekmektir. Toprak yorgunluğu ve hastalık birikimi yeni ekimin de başarısız olmasına neden olur. Yeniden ekim yaparken şu adımları izleyin:
Eğer önceki mahsulde yoğun bir zararlı veya hastalık görüldüyse, yeni ekim öncesi arazi hazırlığı hayati önem taşır. Toprağın pullukla derince sürülmesi ve ardından rotovatör ile işlenmesi, toprak yüzeyindeki olası sorunların derinlere inmesine veya temizlenmesine yardımcı olabilir. Ayrıca, damla sulama sisteminin kurulması, suyun doğrudan kök bölgesine verilmesini sağlayarak yaprakların ıslak kalıp mantar kapma riskini azaltır.
Unutmayın, başarılı bir marul yetiştiriciliği bitkiyi kurtarmaya çalışmakla değil, toprağı ve ekim düzenini bir sonraki döneme hazırlamakla başlar.
Marul, hızlı büyüyen ve sofralarımızın vazgeçilmezi olan bir sebze olsa da yetiştirme sürecinde yapılan küçük hatalar tüm hasadı riske atabilir. Bitkinin hassas yapısını korumak ve yüksek verim almak için en sık yapılan hataları ve çözüm yollarını sizler için derledik.
Bir ipucu daha: Marul yetiştirirken bitkilerin çok sıkışık olmamasına özen gösterin; bu sadece hastalıkları önlemekle kalmaz, aynı zamanda marulun daha düzgün ve iri baş yapmasını sağlar.
Marul yetiştiriciliği iki şekilde yapılabilir. Tarlaya doğrudan tohum ekimi yapılabileceği gibi, genellikle fide yöntemi tercih edilir. Fide ile yetiştiricilikte, tohumlar önce viyollere veya fideler için hazırlanan alanlara ekilir; yaklaşık dört hafta sonra fideler dikim büyüklüğüne ulaştığında asıl üretim alanına aktarılır. Fide ile dikim yapmak, bitkinin başlangıç aşamasında yabancı otlarla daha iyi rekabet etmesini sağlar.
Sağlıklı bir üretim için toprak hazırlığı çok kritiktir. Dikim yapılacak alanın önce pullukla derince sürülmesi, ardından toprağı inceltmek ve düzeltmek için rotovatörden geçirilmesi önerilir. Toprağın havalanmış ve işlenmiş olması, kök gelişimini doğrudan olumlu etkiler.
Gübreleme yapmadan önce mutlaka toprak analizi yaptırmalısınız; çünkü bitkinin ihtiyacı olan besin miktarı toprağın yapısına göre değişir. Genel bir uygulama olarak fosforlu gübrenin tamamı son toprak hazırlığında pulluk altına verilmelidir. Potasyum sülfatın tamamı dikim esnasında uygulanır. Amonyum sülfatın ise yarısı dikimden 15 gün sonra, kalan diğer yarısı ise ilk çapada verilmelidir.
Marul çok sayıda zararlıya karşı hassastır. Toprak hattından fideleri kesen kesici böcekler (cutworms), bitkiyi sarartıp bodur bırakan tel kurtları ve nematodlar önemli sorunlardır. Yapraklarda sararma ve şekil bozukluğu yapan yaprak bitleri (aphids) ve tarnished plant bugs; yapraklarda gümüşi/gri renk değişikliği yapan tripsler; yaprak içinde tüneller açan yaprak bitleri (leafminers) ve yapraklarda delikler açan pireli bitler (flea beetles) ile tırtıllar, sümüklü böcekler ve salyangozlar en yaygın zararlılardır. Ayrıca hayvancılıkla uğraşan bölgelerde tavşan ve yer sincabı gibi memeliler de marullara zarar verebilir.
Marul yaprak bitleri (lettuce aphid) yeşil, turuncu veya pembe renklerde olabilir. Bu zararlılar bitkinin içine, özellikle genç yapraklara ve bitki merkezine doğru derinlemesine beslenirler. Başlıca marul çeşitlerinde neredeyse sadece bitkinin kalbinde (merkezinde) bulunurlar. Popülasyonları çok hızlı artabilir ve kontrol edilmeleri, bitkinin derinliklerine saklanmaları nedeniyle zor olabilir.
Doğal avcılar kullanarak kimyasal kullanımını azaltabilirsiniz. Syrphid sinekleri (çengelli sinek) larvaları ve yeşil altın gözlü sinek (green lacewing) larvaları yaprak bitlerinin doğal düşmanlarıdır. Organik üretim yapanlar, bu avcıları bölgeye çekmek için marulun arasına hızlı çiçek açan bitkiler (örneğin: Gypsophila grandiflora, Coriandrum sativum, Trifolium resupinatum veya Lobularia maritima) ekerek bir habitat oluşturabilirler. Ancak Bagrada böceği popülasyonu artıyorsa Lobularia maritima ekiminden kaçınılmalıdır.
Marulda görülen fungal (mantari) hastalıklar bitkiyi ciddi şekilde etkileyebilir. Külleme ve mildiyö (downy mildew) hastalıkları yapraklarda küflenmeye ve bitkinin ölmesine neden olabilir. Ayrıca kök çürüklüğü, marul düşmesi (lettuce drop) ve gri küf (Botrytis cinerea) gibi hastalıklar tüm bitkinin çürümesine ve çökmesine yol açabilir. Bu tür hastalıklarla mücadele için bölgenize uygun ruhsatlı ürünleri kullanmalı ve etiket dozlarına uymalısınız.
Marul, çeşitli virüslerden de etkilenebilir. Örneğin, "big vein" (büyük damar) hastalığı yapraklarda sararma ve şekil bozukluğuna yol açar. Yaprak bitleri aracılığıyla yayılan "mosaic virus" (mozaik virüsü) ise bitkinin bodur kalmasına ve yaprakların deforme olmasına neden olur. Bu tür durumlarda bitkiyi taşıyan vektörlerle (yaprak bitleri gibi) mücadele edilmesi gerekir.
Aster yellows, yaprak bitleri (leafhoppers) tarafından taşınan bakteriyel bir hastalıktır. Bu hastalık marul yapraklarında deformasyona (şekil bozukluğuna) neden olur. Hastalık belirtileri görüldüğünde bitkiyi taşıyan zararlılara karşı önlem alınmalıdır.
Marul, özellikle doğrudan tohum ekimi yapıldığında yabancı otlara karşı rekabet gücü düşük bir bitkidir. Yabancı otlar hem marulun gelişimini engeller hem de böcekler ve hastalıklar için bir yuva görevi görür. Ayrıca yabancı otlar hasat işlemini de zorlaştırır. Ticari üretimde yabancı ot kontrolü için herbisitler kullanılsa da, bu durum bazı yabancı otların herbisitlere karşı direnç kazanmasına yol açabilmektedir.
Evet, marulları çok sık dikmek (crowding) hem zararlıların hem de hastalıkların bitkiyi daha kolay istila etmesine neden olur. Ayrıca bitkilerin birbirine çok yakın olması, marulların şeklinin bozulmasına ve verimin düşmesine yol açabilir.
Topraktaki besin maddelerinin eksikliği marulda çok çeşitli sorunlara neden olabilir. Bitkinin şeklinin bozuk (malformed) olmasına veya bitki başının (head) yeterince gelişememesine, yani büyüme geriliğine yol açabilir. Bu nedenle bitkide bir anormallik gördüğünüzde ilk olarak toprak analizine ve besin eksikliğine odaklanmalısınız.
Marul rehberinin tamamını okumak istiyorsanız:Marul Yetiştirme Rehberi →
