Salatalık yetiştirmek için en uygun toprak ve ortam nasıldır?
Salatalıklar çoğu toprak tipine uyum sağlayabilir ancak en iyi verimi bol kompost içeren, besin maddelerince zengin topraklarda verirler. Toprak hazırlığı yaparken, toprağın üst 18-20 cm'lik kısmına organik madde karıştırmak ve yabancı otları temizlemek önemlidir. Toprak pH değerinin 6.0 ile 6.8 arasında olması idealdir. Toprağı çok fazla işlememeye dikkat edilmelidir; aşırı işleme toprağın tozlaşmasına ve sertleşmesine neden olabilir.
Salatalık ekimi ne zaman ve nasıl yapılmalıdır?
Salatalıklar sıcak mevsim sebzeleridir. Don tehlikesi tamamen geçtikten sonra ekim yapılmalıdır. Tohumların en iyi çimlenmesi için toprak sıcaklığının en az 18°C olması gerekir. Doğrudan bahçeye ekim yapacaksanız, 20-25 cm yüksekliğinde küçük tepeler oluşturup her tepeye 4-6 tohumu yaklaşık 2.5 cm derinliğe ekebilirsiniz. Tepeler arası mesafeyi 120-150 cm, sıralar arası mesafeyi ise 120 cm civarında tutmak uygundur. Fidelerin boyu 12-15 cm'ye ulaştığında aradaki fazlalıkları seyrelterek bitkiler arası mesafeyi 30 cm'ye düşürebilirsiniz.
Bahçede yerim dar, salatalığı nasıl yetiştirebilirim?
Küçük alanlarda yetiştiricilik yapıyorsanız üç seçeneğiniz var: Birincisi, bitkileri bir çit veya destek yapısına sararak dikey büyütmek. Bu durumda destek yapısının olgun meyvelerin ağırlığını taşıyacak kadar sağlam olması gerekir. İkincisi, "Bush" (çalı tipi) olarak adlandırılan, daha az yer kaplayan bodur hibrit çeşitleri seçmek. Üçüncüsü ise büyük saksılar veya asılı sepetler kullanarak konteyner bahçeciliği yapmaktır.
Salatalık çeşitleri arasındaki farklar nelerdir?
Kullanım amacına göre çeşit seçimi çok önemlidir. Turşuluk çeşitler genellikle daha küçük meyveler verir. Dilimleyip taze tüketmek için "slicing" (dilimleme) çeşitleri tercih edilir. Ayrıca "novelty" denilen egzotik görünümlü (yılan veya limon şeklinde) çeşitler de mevcuttur. Ayrıca çeşitlerin olgunlaşma süreleri de değişir; bazı erken yetişen türler 50 günde hasada gelirken, geç yetişenler 70 günü bulabilir.
Salatalıkta tozlaşma nasıl gerçekleşir?
Salatalıklar genellikle tek evcikli (monoecious) bitkilerdir; yani aynı bitki üzerinde hem erkek hem de dişi çiçekler bulunur. Erkek çiçekler genellikle önce açar ve polen sağlar. Arılar ve diğer böcekler bu polenleri dişi çiçeklere taşıyarak meyve oluşumunu sağlar. Sıcaklığın 10°C'nin altına düşmesi arı aktivitesini azaltabilir, aşırı yağışlı havalar ise tozlaşma verimini düşürebilir. Ayrıca yanlış ilaç kullanımı arıları öldürerek meyve tutumunu engelleyebilir.
Salatalık ne sıklıkla ve nasıl sulanmalıdır?
Salatalıkların kök sistemi oldukça derine (yaklaşık 90-120 cm) inebilir ve sık sulama ister. Toprak neminin bitki için kritik olan seviyenin altına düşmemesi gerekir. Toprağın nemini kontrol etmek için bir parça toprağı avucunuzda sıkın; toprak yapışkan olmadan, nemli bir top olarak dağılıyorsa sulama zamanı gelmiş demektir. Sulama yaparken suyu yapraklara değil, doğrudan kök bölgesine vermek hastalık riskini azaltır. Kuraklık stresi yaşayan bitkiler örümcek akarlarına karşı daha savunmasız hale gelir.
Salatalık bitkisi nasıl gübrelenmelidir?
Gübreleme miktarı mutlaka bir toprak analizi raporuna göre ayarlanmalıdır. Genel bir kural olarak, ekim öncesi her 10 metrekare için yaklaşık 450 gram dengeli bir gübre (örneğin 10-10-10) uygulanabilir. Ayrıca çiçeklenme başladıktan bir hafta sonra, sıra boyunca bitki diplerine destekleyici gübreleme yapılabilir. Bitkilerin çok hızlı büyüyüp hiç çiçek açmaması veya meyve tutmaması aşırı gübrelemeden, yaprakların soluk olması ise yetersiz gübrelemeden kaynaklanıyor olabilir.
Salatalıkta görülen hastalıklar nelerdir?
En yaygın sorunlar arasında kök çürüklüğü (damping-off), kıvırck üst (curly top), külleme (powdery mildew) ve salatalık mozaik virüsü bulunur. Meyvelerde sarı-kahverengi lekeler veya toprakla temas eden kısımlarda çürüme görülmesi mantar kaynaklı olabilir. Hastalık riskini azaltmak için bitkileri her yıl aynı yere dikmeyin; en az üç yıllık bir münavebe (ekim nöbeti) uygulayarak araya salatalık dışındaki sebzeleri ekerek toprağı dinlendirin.
Zararlı böceklerle nasıl mücadele edilir?
Yaprak bitleri, salatalık böcekleri, tırtıllar, tripsler, sümüklüböcekler ve kırmızı örümcekler en sık görülen zararlılardır. Bitkilerinizi haftada iki-üç kez gözlemleyerek yapraklardaki renk değişimlerini veya beslenme izlerini takip edin. Zararlıları kontrol altına almak için faydalı böcekleri bahçenizde teşvik edin ve geniş spektrumlu, faydalı böcekleri de öldüren ilaçlardan kaçının. Yaprak bitleri gibi yumuşak vücutlu zararlılar için ruhsatlı insektisidal sabunlar kullanılabilir; ancak doz ve uygulama için mutlaka tarım müdürlüğüne danışın.
Salatalıklar neden acı olur?
Acılık genellikle bitkinin yaşadığı stres durumundan kaynaklanır. 15°C'nin altındaki veya 32°C'nin üzerindeki sıcaklıklar, susuzluk veya yetersiz beslenme meyvelerin acılaşmasına neden olabilir. Acılığı azaltmak için meyvenin kabuğunu (özellikle sap kısmına yakın yerleri) derinlemesine soymak bir yöntemdir. Turşu yapımında bu acılık genellikle maskelenir.
Hasat zamanı nasıl anlaşılır ve ne sıklıkla yapılmalıdır?
Hasat, meyveler istediğiniz boyuta ulaştığında, ancak henüz sararmadan ve tohumları sertleşmeden yapılmalıdır. Dilimleme çeşitleri için 15-25 cm, turşuluk çeşitler için 6-15 cm uzunluk idealdir. Verimi artırmak için meyveleri sık sık toplamanız gerekir. Bitkiyi iki günde bir kontrol edip hasat yapmak, bitkinin yeni meyveler üretmeye devam etmesini teşvik eder. Eski ve büyümüş meyveleri bitkide bırakmamalısınız.
Yabancı otlarla nasıl mücadele edilmelidir?
Yabancı otları temizlerken bitkinin kök sistemine zarar vermemek için çok derin çapa yapmaktan kaçının. Eğer çapa yapmanız gerekiyorsa, toprağı bitki köklerine zarar vermeyecek şekilde en fazla 2.5 cm derinliğinde kazın. Yabancı ot kontrolü ve toprağı sıcak tutmak için siyah plastik malç kullanımı oldukça etkili bir yöntemdir.
