Bitki Yetiştirme Rehberi

Yenidünya Nasıl Çoğaltılır? Tohum, Çelik ve Aşı Yöntemleri

Yenidünya (Eriobotrya japonica), hem meyvesi hem de yıl boyu yeşil kalan yapraklarıyla bahçelerde çok sevilen bir ağaçtır. Bahçenizde veya saksıda yenidünya yetiştirmek istiyorsanız, kullanacağınız çoğaltma yönteminin ağacın ne kadar sürede meyve vereceğini ve nasıl bir form alacağını doğrudan etkileyeceğini bilmelisiniz. Yenidünyayı tohum, hava daldırması, çelik ve aşı yöntemleriyle çoğaltmak mümkündür.

Tohumla çoğaltma mümkün mü?

Yenidünyayı tohumdan yetiştirebilirsiniz ancak bu yöntem genellikle profesyonel amaçlı (yeni bir çeşit geliştirmek gibi) kullanılır. Tohumdan yetişen bir ağaç, yediğiniz meyvenin özelliklerini (tadını, rengini, büyüklüğünü) birebir taşımaz. Ayrıca tohumdan gelen ağaçların meyveye yatması çok daha uzun sürer. Ev bahçeciliğinde, istediğiniz spesifik bir çeşidi (örneğin kalın kabuklu Akko XIII veya ince kabuklu Yuvarlak Çukurgöbek gibi) elde etmek istiyorsanız tohum yerine diğer yöntemleri tercih etmelisiniz.

Hava daldırması ile çoğaltma

Doğu ülkelerinde oldukça yaygın olan bu yöntem, kısa sürede büyük bir ağaç yapısı oluşturmak ve ağacı erken meyveye başlatmak için kullanılır. Ancak bu yöntemin bir dezavantajı vardır: Ağaç, gövde kısmından çok sayıda istenmeyen dip sürgünü verebilir.

Çelikle çoğaltma nasıl yapılır?

Evde veya serada yenidünya üretmek için en etkili yollardan biri çelik yöntemidir. Bu yöntemde amaç, ağacın bir dalını köklendirerek yeni bir birey oluşturmaktır. Adımlar şöyledir:

1. Doğru dal seçimi: Yaz mevsiminde, ağacın olgunlaşmış dallarından yeşil çelikler seçilir.
2. Ortam hazırlığı: Çeliklerin köklenmesi için nemin çok yüksek tutulması gerekir.
3. Sisleme yöntemi: Çelikler, nemin sürekli sağlandığı bir sisleme sistemi yardımıyla serada köklendirilir.

Aşı yöntemi ile çoğaltma

Ticari bahçelerde ve kaliteli çeşitlerin korunmasında en çok tercih edilen yöntem aşılı fidan kullanmaktır. Yenidünyada aşı tutma oranı oldukça yüksektir. Aşı yaparken iki ana dönem vardır:

• İlkbahar Göz Aşısı: Mart başından Mayıs ayının 3. haftasına kadar yapılır. Tohumdan yetişmiş ve 1.5-2.0 yıl sonra 1.0-1.5 cm çapa ulaşmış çöğürlerin üzerine sürgün göz aşısı uygulanır. Bu yöntemde tutma oranı çok yüksektir.
• Sonbahar Durgun Göz Aşısı: Eylül sonu ile Kasım ayı arasında yapılır. Bu yöntemde tutma oranı ilkbahara göre daha düşüktür ancak aşılanan kısım daha kuvvetli gelişir.

Aşı yaparken kullanılan kalemler, bir yıl geçmiş olgun ve tüysüz sürgünlerden seçilmelidir. Çeşit değiştirmek istiyorsanız yarma ve kabuk kalem aşılarını; standart birleştirme için ise yama, T ve yongalı göz aşılarını kullanabilirsiniz.

Anaç seçimi neden önemlidir?

Aşı yapacağınız "anaç" (yani aşının üzerine takılacağı temel bitki), ağacın sağlığını ve yapısını belirler. Yenidünyada iki ana seçenek vardır:

• Yenidünya Çöğürleri: Akdeniz havzasındaki kalkerli (kireçli) topraklara çok iyi uyum sağlarlar.
• Ayva Klon Anaçları (A, B, C, B29): Bu anaçlar daha küçük ve kompakt (derli toplu) ağaçlar oluşturur. Meyveler daha iri, tatlı ve güzel renkli olur; ağaç daha erken meyve verir. Ancak dikkat! Bu anaçlar kalkerli topraklara karşı çok hassastır ve bazı çeşitlerle aşı uyuşmazlığı yaşayabilir.

Bahçıvan Notu: Yeni bir fidan dikerken veya çoğaltma denemeleri yaparken, bölgenizin iklim şartlarını ve toprak yapısını mutlaka göz önünde bulundurun. Toprak analizi yaptırmadan gübreleme yapmayın ve fidan dikiminde gövdeyi yağmurdan korumak için kâğıtla sarmayı ihmal etmeyin.