Bitki Yetiştirme Rehberi

Dut Nasıl Çoğaltılır? Tohum, Çelik ve Aşı Yöntemleri

Dut ağacı; tohum, çeliğe alma ve aşı yöntemleriyle çoğaltılabilen çok yönlü bir meyve ağacıdır. Bahçenizde veya bahçenizde verimli bir dut ağacı yetiştirmek istiyorsanız, seçeceğiniz yöntem ağacın meyveye yatma süresini ve meyve kalitesini doğrudan etkiler.

Tohumla çoğaltma (Anaç yetiştirmek için)

Dut tohumu ekilerek ağaç yetiştirilebilir ancak bu yöntem meyve kalitesi ve verim açısından standart bir yöntem olarak önerilmez. Tohumdan yetişen ağaçlar çok yavaş gelişir, meyveye geç yatar ve meyve kalitesinde (boyut, tat) farklılıklar görülebilir. Tohum kullanımı genellikle sadece aşı yapılacak anaç (çöğür) elde etmek için tercih edilir.

Tohumla üretim yapacaksanız şu adımları izleyebilirsiniz:

• Meyveler olgunlaştıktan sonra tohumlar hemen ekilmeli veya kurutularak 4°C sıcaklıktaki buzdolabında birkaç yıl muhafaza edilmelidir.
• Karadut tohumlarında çimlenme zorluğu yaşanabildiği için bazen özel uygulamalar gerekebilir.
• Tohumdan gelen ağaçların sağlıklı bir formda olması için uygun toprak ve bakım şartları sağlanmalıdır.

Çelikle çoğaltma (En kolay ve yaygın yöntem)

Dut yetiştiriciliğinde en çok kullanılan ve en ucuz yöntem odun çelikleri ile çoğalamadır. Bu yöntemle üretilen fidan, ana ağacın özelliklerini birebir taşır.

1. Zamanlama: Erken ilkbaharda, ağaç uyanmadan hemen önce odunsu çelikler hazırlanmalıdır.
2. Çelik Seçimi: Ne çok uzun ne de çok kısa olan, boğum araları dengeli, aşırı odunlaşmamış veya çok taze olmayan sağlıklı dallardan çelikler kesilir.
3. Hormon Uygulaması: Çeliklerin köklenmesini hızlandırmak için alt kısımları (yaklaşık 2-3 cm) 4000–5000 ppm konsantrasyonundaki IBA hormonuna batırılmalıdır.
4. Dikim: Hazırlanan çelikler, köklendirme ortamına dikilir ve uygun nem/sıcaklık koşullarında (serada veya alttan ısıtmalı tavalarda) köklendirme süreci tamamlanır.

Aşıyla çoğaltma (En başarılı sonuçlar için)

Dut çeşitlerinin özelliklerini korumak ve verimi artırmak için aşı en güvenilir yoldaklar arasındadır. Aşılar yapılış zamanına göre ikiye ayrılır: İlkbaharda yapılanlar sürgün aşılar, Ağustos-Eylül aylarında yapılanlar ise durgun aşılar olarak adlandırılır.

En çok kullanılan yöntem: T Göz Aşısı

Özellikle karadutlarda başarıyı artırmak için T göz aşısı tercih edilir. Süreç şu şekilde işler:

• Anaç Hazırlığı: 1–2,5 cm çapındaki beyaz dut çöğürleri anaç olarak kullanılır.
• Kesim: Anaç üzerinde önce yukarıdan aşağıya, sonra ona dik yatay bir kesim yapılır.
• Göz Yerleştirme: Aşı kalemi, gözün altından eğimli bir şekilde kesilerek anaçtaki boşluğa yerleştirilir. Gözün altında, su iletimini sağlayacak az bir parça odun dokusu bırakılması kritiktir.
• Bağlama: Aşı, plastik veya lastik bantlarla sıkıca bağlanmalıdır. Plastik bant kullanımı, büyüyen anacın zarar görmesini engellemek için esneklik sağlar.
• Kontrol: Aşı yerindeki kaynaşma 2–3 hafta içinde tamamlanır. Eğer göz kurursa aşı tutmamış demektir; bu durumda anacın kabuk vermesi beklenerek aşı tekrarlanabilir.

Not: Karadutlarda aşı tutma oranı beyaz, kırmızı ve morda olduğu kadar yüksek değildir (%20-40 arası değişebilir). Ayrıca karadut aşılarında hafif uyuşmazlıklar ve şişkinlikler görülebilir.

Bahçe Tesisi İçin İpucu

Eğer kuvvetli gelişen (örneğin Ulukale gibi) çeşitlerle büyük bir bahçe kuracaksanız, ağaçların birbirine olan mesafesini 8x8m, 9x9m veya 10x10m gibi geniş aralıklarla planlamalısınız. Bu, ağaçların sağlıklı büyümesi ve hasat kolaylığı için önemlidir.