Bitki Yetiştirme Rehberi

Böğürtlen Hastalıkları: Belirtiler ve Mücadele Yöntemleri

Böğürtlen yetiştiriciliğinde en büyük zorluk, bitkinin hassas yapısı nedeniyle hastalık ve zararlılara açık olmasıdır. Başarılı bir hasat için en etkili yöntem, kimyasal ilaçlardan ziyade doğru kültürel uygulamalardır: Bitkiyi havalandıracak budama teknikleri, dengeli gübreleme ve temiz fidan kullanımı. Hastalık belirtileri görüldüğünde mutlaka ruhsatlı ürünleri, etiket dozunda ve zamanında kullanın; kesin teşhis ve ilaçlama programı için bölgenizdeki il/ilçe tarım müdürlüklerine danışın.

1. Böğürtlen Pası (Phakopsora rubi)

Belirtiler: Yaprakların alt yüzeyinde önce küçük, limon sarısı renginde kabarcıklar (püstüller) oluşur. Hastalık ilerledikçe bu kabarcıklar turuncu bir renk alır ve tozlu bir yapıya bürünür. Bitkinin yeni sürgünleri zayıf, cılız ve dikenleri az gelişmiş olabilir. Yapraklar sarararak zamanla dökülür.

Korunma:

• Bitki içinde hava sirkülasyonunu artırmak için dalları düzenli olarak budayın ve destek sistemleri (telli sistemler) kullanarak dalları yukarı kaldırın.
• Yaprakların üzerinde turuncu sporlar görüldüğünde, hastalığın yayılmasını durdurmak için yaprak uygulamalı fungisitler kullanılabilir.
• Aşırı azotlu gübrelemeden kaçının, çünkü aşırı yumuşak doku hastalığa davetiye çıkarır.

2. Külleme (Podosphaera pendulina)

Belirtiler: Yapraklarda açık yeşil renkli klorotik (sararmış) lekeler görülür; bu lekeler daha sonra üzerinde tozlu, gri renkli kül benzeri tabakalar oluşturur. Hastalık şiddetliyse yapraklar bükülür, deforme olur ve sürgünler cılızlaşarak uçları yukarı doğru kıvrık bir hal alır.

Korunma:

• Bölgenizde külleme sorunu biliniyorsa, bu hastalığa dirençli çeşitleri (örneğin Navaho, Apache veya Arapaho gibi dirençli olduğu bilinen türler) tercih edin.
• Bitki çalı formunda çok sıkışık olmamalı, hava akışı sağlanmalıdır.

3. Crown Gall / Taç Çürüklüğü (Agrobacterium tumefaciens)

Fotoğraf: A. G. Matthysse, K. V. Holmes, R. H. G. Gurlitz · Public domain

Belirtiler: Bir bakteri hastalığıdır. Bitkinin toprak üstündeki dallarında, gövdesinde veya kök sisteminde ur (gal) adı verilen şişkinlikler oluşur. Bu ur yapıları pürüzlü ve süngerimsi bir dokuya sahiptir. Olgunlaştıkça bu ur yapıları koyulaşabilir ve çatlaklar oluşturabilir. Bitki büyümesi çok etkilenmese de bitkinin genel gücü (vigo) düşebilir ve ileri aşamalarda bitki ölebilir.

Korunma:

• Daha önce bu hastalığın görüldüğü arazilere en az üç yıl boyunca yeni dikim yapmaktan kaçının.
• Eğer hastalıklı bir bitki tespit ederseniz, hastalığın yayılmaması için bitkiyi derhal söküp imha edin.
• Yeni dikim yaparken, kökleri korumak adına dikim öncesi köklerin koruyucu maddelerle (biyolojik ajanlar vb.) muamele edilmesi önerilir.

4. Çiçek Anomalileri ve Çürüklükler

Belirtiler: Bazı mantar türleri çiçekleri doğrudan etkiler. Çiçek taç yaprakları deforme olmuş, çanak yapraklar ise büyümüştür; bu durum çiçeğin "çift çiçek" gibi görünmesine neden olur. Açılmamış çiçekler normalden daha büyük ve daha kırmızımsı olabilir. Meyvelerde ise sulu bir çürüklük görülebilir; bu çürüklük zamanla gri-kahverengi mantar yapılarına dönüşür. Eğer meyveler dalda bırakılırsa "mumyalaşarak" kurur.

Korunma:

• En etkili yöntem, hastalığa dirençli çeşitler kullanmaktır.
• Hastalık henüz şiddetli değilse, anormal çiçek kümelerini bitkiden ayırıp imha edin.
• Hasat sonrası eski dalları (kamçıları) derhal budayıp imha edin.
• Alternatif bir yöntem olarak; bir yıl meyve alıp, ertesi yıl bitkinin toprak üstü kısmını tamamen keserek (budayarak) döngüyü kırabilirsiniz.

5. Böğürtlen Böceği Zararı (Rubus species böcekleri)

Belirtiler: Yapraklar "iskeletleşmiş" bir görünüme kavuşur (sadece damarlar kalır), çiçekler ve tomurcuklar zarar görür. Bitkide çok geniş çaplı hasar görülebilir. Yetişkin böcekler yaklaşık 13 mm boyunda, metalik yeşil-bronz renkli ve kanatlarının altında beyaz tüyleri olan böceklerdir. Larvalar ise toprakta beyaz renkli kurtçuklar şeklinde yaşar.

Korunma:

• Eğer bir önceki yıl böcek popülasyonu yüksekse, bitkilerin üzerine koruyucu örtüler (ince tül/file) sererek koruma sağlayabilirsiniz.
• Yetişkin böcekleri bitkiden elle toplayıp sabunlu su dolu bir kaba atarak imha edebilirsiniz.
• Böcek popülasyonunu azaltmak için neem yağı veya benzeri doğal içerikli ürünler kullanılabilir.
• Topraktaki larvalarla mücadele için toprakta parazitik nematod uygulamaları değerlendirilebilir.

6. Genel Mantari Hastalıklar (Leke ve Çürüklükler)

Belirtiler: Dallarda küçük, mor veya kırmızı renkli dairesel lekeler oluşur. Bu lekeler büyüdükçe merkezleri çökerek gri ve çatlaklı bir hal alır. Lekeler birleşerek dalların geniş alanlarını kaplayabilir ve sonunda dalın kurumasına (girdling) neden olabilir. Ayrıca dallarda sarı lekeli püstüller görülen hastalıklar da bitkiyi zayıflatır.

Korunma:

• Aşırı azotlu gübrelemeden kaçının.
• Bitki çevresindeki yabancı otları temizleyerek bitkinin nefes almasını sağlayın.
• Sulama yaparken suyu bitkinin yapraklarına değdirmemeye çalışın (üstten sulama yapmayın); sulamayı gün içinde yapın ki bitki akşam saatlerine kadar yapraklarını kurutabilsin.