Arpa Zararlıları: Böcekler, Mantari Hastalıklar ve Mücadele Yöntemleri
Umut Fidancılık Uzman Ekibi3 dk okuma
Arpada görülen zararlılar ve hastalıklar: Yanıklık, çeltik kahverengi yaprak lekesi ve diğer fungal sorunlar; belirtiler, çevresel faktörler ve koruyucu önlemler.
Arpa yetiştiriciliğinde verim kaybını önlemek için sadece zararlıyı görmek yetmez; hastalığın gelişmesi için gerekli olan nem, sıcaklık ve bitki besleme dengesini de takip etmek gerekir. Tarla bitkilerinde mücadele, bitki henüz strese girmeden kültürel önlemlerle başlamalı, ekonomik zarar eşiği aşıldığında ise ruhsatlı ürünlerle desteklenmelidir.
1. Arpa Yanıklık Hastalığı (Pyricularia oryzae Cav.)
Halk arasında kurt boğazı, sam vurması veya pas gibi farklı isimlerle de anılan bu hastalık, arpa için oldukça kritik bir fungal sorundur. Özellikle Temmuz ve Ağustos aylarındaki yağışlar hastalığı tetikler.
Zarar şekli: Hastalık; yaprak yanıklığı, boğum yanıklığı, yakacık çürümesi ve salkım yanıklığı gibi farklı formlarda görülebilir. Etmenin konidiosporları rüzgâr veya sulama suyuyla taşınır. Bitki üzerinde armut şeklinde, 1-3 bölmeli konidiler oluşur. Yoğun enfeksiyonlarda bitki dokuları ve stomalardan giriş yaparak bitkiyi hızla zayıflatır.
Hastalığın gelişimi: Hastalık için optimum sıcaklık 25-28°C'dir. Yaprak yüzeyinin günde 10-15 saat ıslak kalması ve nispi nemin %85-100 olması hastalığın şiddetini artırır. Ayrıca aşırı azotlu gübreleme, fosfor eksikliği yaratarak bitkiyi bu hastalığa karşı daha savunmasız hale getirebilir.
Mücadele:
- Tohum İlaçlaması: Tohum kaynaklı enfeksiyonları önlemek için tohumlar mutlaka ilaçlanmalıdır.
- Kültürel Önlemler: Dengesiz gübrelemeden kaçınılmalı, su seviyesi ve sulama zamanlaması bitkiyi strese sokmayacak şekilde ayarlanmalıdır.
- İlaçlı Mücadele: Hastalığın ilk belirtileri görüldüğünde yeşil aksam ilaçlamasına başlanmalıdır. Kullanılacak ruhsatlı ürünler ve dozaj için Bakanlığın "Bitki Koruma Ürünleri Veri Tabanı"na bakılmalı veya il/ilçe tarım müdürlüğüne danışılmalıdır.
2. Çeltik Kahverengi Yaprak Lekesi (Bipolaris oryzae)
Bu hastalık özellikle yaprak, kın, salkım dalları ve kavuzlarda enfeksiyonlara yol açarak bitkinin genel sağlığını bozar.
Zarar şekli: Etmenin konidileri altın kahverengi renktedir ve 5-12 bölmelidir. Hastalık; bulutlu günler, yüksek sıcaklık ve yağışlı dönemlerde şiddetlenir. Özellikle çiçeklenme ve tane dolum dönemindeki bitkiler bu hastalığa karşı en duyarlı evrededir.
Uygun Koşullar: Fungus misel gelişimi için 27-30°C, konidinin çimlenmesi için ise 25°C sıcaklığı tercih eder. 16-36°C sıcaklık aralığında ve %86-100 nemde hastalık çok daha yoğun görülür. Bitki besin maddesi eksikliği olan topraklarda risk artar.
Mücadele: Enfekteli tohumlar ve bitki artıkları en büyük yayılma kaynağıdır. Bu nedenle temiz tohum kullanımı ve tarlada kalan hastalıklı artıkların temizlenmesi hayati önem taşır. İlaçlama zamanı ve yöntemi için Bakanlık talimatları takip edilmelidir.
3. Diğer Fungal Sorunlar ve Gal Oluşturan Etmenler
Bazı klamidospor türleri, toprakta 8 yıla kadar canlı kalabilme yeteneğine sahiptir. Bu durum, hastalığın tarlada çok uzun süre saklanabileceği anlamına gelir.
Belirtiler: Enfeksiyondan yaklaşık 12-13 gün sonra bitki üzerinde parlak gri-beyaz veya gümüşi renkte galler (şişkinlikler) oluşabilir. Yapraklar hariç bitkinin diğer kısımlarında görülen bu gallerin iç kısımları koyu kahverengi-siyah sporlarla doludur. Ayrıca kök boğazında 2. veya 3. boğuma kadar çıkan koyu kahverengileşmeler ve kararmalar görülebilir; bu durum bitkinin kolayca kırılmasına ve yatmaya neden olur.
Yayılma Yolları: Sporlar rüzgâr, yağmur veya böcekler aracılığıyla taşınabilir. Ayrıca hastalıklı bitki artıklarını yiyen hayvanların sindirim sisteminden geçerek gübre ile tekrar tarlaya taşınabilirler.
Mücadele: Hastalıklı bitki artıklarının tarladan uzaklaştırılması ve bulaşık toprakla temasın kesilmesi temel korunma yöntemidir. Belirtiler görüldüğünde profesyonel destek alınmalıdır.
Öne Çıkan Ürünler
Genel Koruma ve İlaçlama Teknikleri
Arpa gibi geniş alanlarda yetiştirilen ürünlerde ilaçlama tekniği verimi doğrudan etkiler:
- Tohum İlaçlaması: Tohumlar, ilaçla tamamen kaplanacak şekilde küçük su tankları veya ıslatma havuzlarında hazırlanmalıdır.
- Yeşil Aksam İlaçlaması: Küçük alanlarda sırt pülverizatörleri, büyük tarla alanlarında ise iş genişliği fazla olan hidrolik tarla pülverizatörleri kullanılmalıdır.
- Ürün Seçimi: Her zaman Bakanlığın güncel veri tabanında tavsiye edilen, ruhsatlı ürünler tercih edilmelidir.
Arpa hesaplama araçları
Arpa tohumu hesaplama – arazime ne kadar arpa tohumu gerekir?
Standart ekim: mibzerle sıra arası 15–18 cm; dekara 16–20 kg tohum (Ege için 18–20 kg).
Arpa verim hesaplama – dönümden ne kadar arpa alırım?
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Bilmekte fayda var
- Tohum miktarı = m²'deki tohum sayısı × bin tane ağırlığı ÷ (çimlenme × safiyet); örneğin 400 tohum × 45 g ≈ 19,5 kg/da.
- Buğdaydan daha kısa sürede olgunlaşır ve kuraklığa daha dayanıklıdır.
Ayrı sayfada hesaplayın: Arpa tohumu hesaplama · Arpa verim hesaplama
Kaynaklar
- Hububat Hastalıkları Zirai Mücadele Teknik Talimatları (https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/yayin/Hububat+Hastalıkları+Zirai+Mücadele+Teknik+Talimatları.pdf)
Arpa hakkında diğer yazılar
- Arpa Yetiştiriciliğinde Bakım, Yabancı Ot Mücadelesi ve Hasat Teknikleri
- Arpa Nasıl Çoğaltılır? Tohumla Üretim Yöntemleri
- Arpa Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim Rehberi
- Arpa Çeşidi Seçimi ve Kaliteli Tohum Nasıl Olmalı?
- Arpa Gübreleme Rehberi: Ne Zaman ve Nasıl Gübreleme Yapılmalı?
- Arpa Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Yapılmalıdır?
- Arpa Hasat Sonrası: Doğru Depolama, Saklama Koşulları ve Korunma Yöntemleri
- Arpa Hastalıkları: Belirtiler, Nedenleri ve Korunma Yolları
- Arpa Yetiştiriciliğinde İklim ve Toprak İstekleri Nelerdir?
- Arpa Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata
- Arpa Sulama Rehberi: Ne Zaman, Nasıl ve Ne Kadar Sulanmalı?
- Arpa Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)
- Arpa Verimi ve Ekonomik Değeri: Arpa Ekimi Yapacakları Neler Bekliyor?
- Arpa Tarlalarında Verim Kaybı ve Yeniden Ekim Stratejileri