Alıç Nasıl Çoğaltılır? Tohum, Çelik ve Aşı Yöntemleri
Umut Fidancılık Uzman Ekibi2 dk okuma
Alıç tohumdan, çelikle veya aşıyla nasıl çoğaltılır? Tohumun çimlenmesi için gereken katlama işlemleri ve aşılama teknikleri hakkında detaylı rehber.
Alıç (Cratağıus), hem meyvesi hem de ekosisteme katkısı nedeniyle çok sevilen bir ağaç türüdür. Ancak alıç yetiştirmek, diğer meyve ağaçlarına göre biraz daha sabır ve teknik bilgi gerektirir. Alıçta çoğaltma yöntemleri; tohum, çelik ve aşı olmak üzere üç ana başlıkta toplanabilir.
Tohumla çoğaltma (En zahmetli yöntem)
Alıç tohumları doğal yapısı gereği çok sert bir kabuğa sahiptir ve doğrudan toprağa ekildiğinde çimlenmesi oldukça zordersizdir. Tohumdan elde edilen ağaçlar genellikle ana ağacın özelliklerini tam olarak yansıtmaz, ancak anaç yetiştirmek için kullanılır. Tohumla başarıya ulaşmak için şu adımları izlemelisiniz:
- Tohum Toplama: Tohumlar, meyveler olgunlaştıktan sonra (yaz sonu) toplanmalıdır. Meyveleri su dolu bir kapta ezerek (maserasyon) etli kısmını ayırıp tohumları temizlemelisiniz.
- Kurutma: Temizlenen tohumlar, çimlenme kabiliyetini korumak adına oda sıcaklığında birkaç hafta kurutulmalıdır.
- Asit İle Aşındırma (Skarifikasyon): Tohum kabuğunu kırmak için asit uygulaması yapılabilir. Bu işlem tohumları yok etmemek için çok kısa süreli (yaklaşık yarım saat ile birkaç saat arası) tutulmalıdır.
- Soğuk Katlama (Stratifikasyon): Alıç tohumlarının çimlenmesi için "soğuk katlama" şarttır. Tohumlar nemli bir ortamda, düşük sıcaklıklarda (yaklaşık 5°C) 3 ila 4 ay boyunca bekletilmelidir.
- Ekim: Hazırlanan tohumlar ilkbaharda, aralarında 20-30 cm mesafe olacak şekilde, yaklaşık yarım santimetre derinliğe ekilebilir.
Önemli Not: Alıç fidanları çok hızlı bir şekilde kazık kök yaparlar. Bu yüzden fidanları yetiştirdiğiniz kaplarda (tüplerde) bir yıldan fazla tutmamalı, köklerin sarmalanmasına izin vermeden kalıcı yerine dikmelisiniz.
Çelikle çoğaltma
Alıçta çelikle köklendirme yapılabilir ancak köksüz dal parçalarının köklenmesi oldukça güçtür. Eğer bu yöntemi deneyecekseniz, sağlıklı ve hastalıksız dallardan alınan çeliklerin uygun nem ve sıcaklık koşullarında (gündüz 20-25°C, gece 15-18°C civarı) tutulması gerekir. Ancak profesyonel üretimde genellikle aşı yöntemi tercih edilir.
Aşıyla çoğaltma
Alıçta verimli ve istenen özelliklere sahip bir ağaç elde etmek için en güvenilir yol aşıdır. Alıç, diğer meyve ağaçlarıyla (örneğin armut veya medlar/muşmula) aşı uyumu gösterebilen güçlü bir anaçtır.
- Aşı Türleri: Alıçta en sık kullanılan yöntemler "göz aşısı" veya "kalem aşısı"dır.
- Uyumluluk: Alıç, özellikle armut gibi türler için dayanıklı bir anaç olarak kullanılabilir. Ancak aşılama yaparken alıcın sürgün verme (obur sürgün) özelliğinin aşılı bölgeyi zorlayabileceğini unutmamalısınız.
- Zamanlama: Aşı işlemi, ağacın kabuğunun kolayca ayrıldığı, büyümenin aktif olduğu ilkbahar döneminde yapılmalıdır.
Alıç Fidanı ve Öne Çıkan Ürünler
Ev yetiştiricileri için ipuçları
Eğer bahçenizde veya saksıda alıç yetiştirmek istiyorsanız, bitkinin ihtiyaç duyacağı ortamı doğru ayarlamalısınız. Alıç, güneşli ve suyun bol olduğu, killi toprak yapısına sahip alanları sever. Eğer saksıda yetiştirecekseniz, drenajı yüksek bir toprak karışımı kullanmalı ve köklerin havasız kalmamasına dikkat etmelisiniz. Ayrıca, kışın aşırı tuzlu su kullanımından ve aşırı soğuklardan korumak için uygun bir malçlama yapmanız faydalı olacaktır.
Alıç hesaplama araçları
Alıç fidanı hesaplama – arazime kaç alıç fidanı sığar?
Alıç verim hesaplama – alıç ağaçlarımdan kaç kilo alıç alırım?
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Bilmekte fayda var
- Hatay Belen'de yerel "Sarı Alıç" ile kurulan yaklaşık 60 kapama bahçede ağaç başına verim 40 kg'ın üzerindedir.
- Bu bahçeler 600–1.100 m rakımda yoğunlaşır.
- Tohumdan yetişen alıç 5–8 yılda, aşılı ağaçlar 3. yılda meyveye yatar.
- Dikim aralığı ağacın taç genişliğine göre tahmini verilmiştir; bu tür için standart bir bahçe aralığı yayımlanmamıştır.
Ayrı sayfada hesaplayın: Alıç fidanı hesaplama · Alıç verim hesaplama
Kaynaklar
- Cockspur Hawthorn - Usda (https://plants.sc.egov.usda.gov/DocumentLibrary/plantguide/pdf/pg_crcr2.pdf)
- Plant Propagation Protocol for Crataegus suksdorfii (https://courses.washington.edu/esrm412/protocols/2023/CRSU16.pdf)
- Wikipedia – Crataegus (https://en.wikipedia.org/wiki/Crataegus)
- CRDO2 - University of Washington (https://courses.washington.edu/esrm412/protocols/2009/CRDO2.pdf)
- Crataegus phaenopyrum (Hawthorn, Thornapple, Washington ... (https://plants.ces.ncsu.edu/plants/crataegus-phaenopyrum/)
Alıç hakkında diğer yazılar
- Alıç Budama ve Bakım Rehberi: Şekil Verme, Temizleme ve Hastalık Yönetimi
- Alıç Fidanı Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim Rehberi
- Alıç Fidanı Seçimi: Çeşitler ve Kaliteli Fidan Nasıl Anlaşılır?
- Alıç Gübreleme Rehberi: Ne Zaman ve Nasıl Gübrelenmeli?
- Alıç Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Toplanır?
- Alıç Hasadı Sonrası Saklama, İşleme ve Değerlendirme Yöntemleri
- Alıç Hastalıkları: Belirtiler, Nedenleri ve Korunma Yolları
- Alıç Yetiştiriciliğinde İklim ve Toprak Seçimi Nasıl Yapılmalıdır?
- Alıç Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata
- Alıç Sulama: Ne Zaman, Ne Kadar ve Hangi Yöntemle Sulanmalı?
- Alıç Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)
- Alıç Yetiştiriciliğinde Verim ve Ekonomik Değer
- Alıç Ağaçlarında Gençleştirme ve Yeniden Dikim Rehberi
- Alıç Zararlıları ve Hastalıkları: Zararlı Takibi ve Mücadele Yöntemleri